Tego dnia 1430 roku w Trokach na Litwie zmarł wielki książę litewski Witold Kiejstutowicz. Był synem księcia Kiejstuta i jego żony Biruty. Był także bratankiem Olgierda Giedyminowicza i kuzynem Władysława II Jagiełły
Nie zawsze lojalność idzie w parze z krwią. Witold Kiejstutowicz był jednocześnie buntownikiem i filarem potęgi litewskiego państwa – kuzynem Jagiełły, który potrafił przeciwstawić się królowi Polski, by bronić niezależności swojego kraju. Walczył z Krzyżakami, dyplomacją równoważył siłę miecza i był o krok od królewskiej korony, której nigdy nie włożył. W historii Litwy zapisał się jako władca, który potrafił grać z potęgami Europy jak równy z równym.
Witold Kiejstutowicz urodził się w 1354 lub 1355 roku w Trokach na Litwie. Za życia ojca pomagał mu w walkach z Krzyżakami.
Po śmierci ojca
Kiejstut został zamordowany w więzieniu, do którego trafił z inicjatywy Jagiełły, a morderstwa dokonali stronnicy przyszłego polskiego króla w roku 1382. Wówczas Witold Kiejstutowicz uciekł z Litwy do Krzyżaków, którym przysiągł wierność. To spowodowało, że wszedł w konflikt ze swoim kuzynem Jagiełłą.
Gdy w 1386 roku Władysław II Jagiełło został królem Polski jako mąż Jadwigi Andegaweńskiej, stosunki między kuzynami pozostawały napięte. Wszystko dlatego, że Witold Kiejstutowicz walczył o niezależność Litwy od Polski, czyli był jawnym przeciwnikiem unii polsko-litewskiej.
Witold Kiejstutowicz – wielki książę litewski
Dopiero w 1392 roku król Władysław II Jagiełło zawarł porozumienie z Witoldem Kiejstutowiczem w Ostrówku. Na mocy tego porozumienia Jagiełło uznał Witolda za dożywotniego wielkiego księcia litewskiego, ale sam Jagiełło zachował zwierzchnictwo na Litwie.
To sprawiło, że książę Witold Kiejstutowicz objął faktyczne rządy na Litwie. Umocnił władzę o doprowadził w 1413 roku do chrystianizacji Żmudzi. Przeniósł także stolicę Litwy z Wilna do Trok i tam znajdowała się główna siedziba księcia Witolda.
Za czasów księcia Witolda Kiejstutowicza rozwojowi uległa polityka zagraniczna Litwy. Książę utrzymywał dobre stosunki z Rusią, Hospodarstwem Mołdawskim, Węgrami, a także z Cesarstwem. Dbał o rozwój handlu, sprowadzał rzemieślników i kupców
Dość istotnym wydarzeniem historycznym w czasach panowania Witolda Kiejstutowicza była bitwa pod Grunwaldem (15 lipca 1410). Książę dowodził wojskami litewsko-ruskimi i tsatarskimi. Znaczącym momentem w czasie trwania tej bitwy był odwrót wojsk dowodzonych przez księcia Witolda. Wielu uznało to za próbę ucieczki z pola bitwy. Jednak była to tak naprawdę zagrywka taktyczna, która w konsekwencji doproewadziła do spektakularnego zwycięstwa wojsk polsko-litewskich nad Krzyżakami
Witold Kiejstutowicz dążył do całkowitego uniezależnienia się Litwy od Polski. W 1429 roku otrzymał od króla Czech i Węgier Zygmunta Luksemburskiego propozycję zostania królem Litwy. Przyszły cesarz wysłał nawet księciu Witoldowi koronę królewską. Oczywiście nie spodobało się to Władysławowi II Jagielle, który wiedział, że koronacja Witolda Kiejstutowicza na króla Litwy osłabiłaby unię polsko-litewską, a do tego nie mógł dopuścić. W związku z tym doprowadził do przechwycenia korony wysłanej Witoldowi przez Zygmunta Luksemburskiego i niedopuszczenie do jego koronacji.
Żony Witolda Kiejstutowicza
Pierwszą żoną księcia Witolda Kiejstutowicza była Anna Światosławówna. Nie mamy pewności skąd dokładnie pochodziła Anna, ale większość historyków uważa, że była córką księcia smoleńskiego – Światosława Iwanowicza. Ich ślub odbył się prawdopodobnie w 1370 roku. Związek ten, jak większość w średniowieczu miał charakter polityczny i umacniał wpływy litewskie na wschodzie.
Anna Światosławówna najpierw została ochrzczona w obrządku prawosławnym, a po chrystianizacji Litwy przeszła na katolicyzm. Książę Witold Kiejstutowicz doczekał się ze swoją pierwszą żoną córki Zofii, która wyszła za mąż w 1422 roku za wielkiego księcia moskiewskiego – Wasyla I. To małżeństwo zacieśniło kontakty polityczne między Litwą a Moskwą.
Kroniki, np. kronika Wiganda z Merburga rozpisują się o Annie w samych superlatywach. Była to władczyni mądra, oddana i wierna mężowi, a także cieszyła się poważaniem na litewskim dworze. Towarzyszyła mężowi w jego licznych podróżach. Zmarła w 1418 roku i została pochowana w katedrze w Trokach.
Drugą żoną Witolda Kiejstutowicza została Julianna Holszańska, krewna późniejszej czwartej żony Władysława II Jagiełły – Zofii Holszańskiej. Do ich ślubu doszło w 1418 lub 1419 roku. Nie znamy jej dokładnego pochodzenia. Miała być wdową po księciu mazowieckim Januszu I Starszym. Witold Kiejstutowicz w chwili ślubu z Julianną Holszańską dobiegał 70 lat!
Julianna Holszańska towarzyszyła księciu Witoldowi w ostatnich latach jego życia i była z nim aż do jego śmierci w 1430 roku. Witold Kiejstutowicz spoczął w katedrze wileńskiej obok szczątków jego pierwszej żony – Anny Światosławówny. Natomiast w 1573 roku przeniesiono jego doczesne szczątki i złożono przy ołtarzu św. Michała.
Co do drugiej żony księcia Witolda Kiejstutowicza, nie mamy wiarygodnych informacji, dotyczących jej życia, po śmierci księcia Witolda. Prof. Jarosław Nikodem podaje za T. Narbuttem, że Julianna Holszańska zmarła w 1448 roku. Historyk dodaje, że ten rok śmierci Julianny Holszańskiej przyjęła współczesna historiografia.
Warto dodać, że książę Witold Kiejstutowicz miał wpływ na to, kto został czwartą żoną Władysława II Jagiełły. Otóż po śmierci Elżbiety Granowskiej, która była trzecią żoną Jagiełły, Zygmunt Luksemburski chciał, aby owdowiały polski król ożenił się z wdową po królu Czech i przyrodnim bracie Zygmunta, Wacławie IV Luksemburskim – Zofią Bawarską. Była ona już w zaawansowanym wieku i nie rokowała dobrze jako matka. Tym bardziej, że nie urodziła dzieci Wacławowi IV. Miała jednak skusić polskiego króla, ponieważ w posagu miała wnieść utracony jeszcze za Kazimierza Wielkiego Śląsk.
Ambicje Zygmunta Luksemburskiego
Zygmunt Luksemburski nie chciał, aby Władysław II Jagiełło doczekał się synów, ponieważ sam, jako prawnuk Kazimierza Wielkiego aspirował do objęcia polskiego tronu. Tym bardziej, że jeszcze jako mąż Marii Andegaweńskiej, która początkowo miała zostać następczynią Ludwika Andegaweńskiego w Polsce, miał szansę na objęcie polskiego tronu.
Wtedy się nie udało, więc być może liczył na to, że gdyby Jagiełło umarł nie mając synów, to on jako prawnuk ostatniego Piasta na polskim tronie, zostałby polskim królem Polski. Wtedy właśnie do akcji wkroczył Witold Kiejstutowicz, który zaoferował owdowiałemu Jagielle za żonę, krewną Julianny Holszańskiej – Zofię. Ślub tej pary odbył się w 1422 roku, a już w dwa lata później młodziutka żona Jagiełły nosiła koronę królowej Polski.
Jeszcze w tym samym 1424 roku urodziła pierwszego syna – Władysława zwanego Warneńczykiem. Później rodziła jeszcze dwukrotnie. Urodziła syna Kazimierza, który zmarł jednak w dzieciństwie, a 30 listopada 1427 roku urodził się Kazimierz Andrzej, który w 1447 roku został królem Polski jako Kazimierz IV Jagiellończyk. Można zatem śmiało stwierdzić, że Jagiellonowie zawdzięczają swoje istnienie księciu Witoldowi.
Bibliografia:
- Nikodem J., Witold. Wielki książę litewski (1354 lub 1355 – 27 października 1430), Kraków 2023.
