Dyplomaci Jean Frederic Lemaistre i John Lambdon a sprawa polska po upadku powstania listopadowego

Durham jednak poruszył sprawę sytuacji w Polsce nie tylko w kilku rozmowach z ministrem Nesselrode, ale także podczas spotkania z marszałkiem Iwanem Paskiewiczem, gdy ten na początku czerwca 1836 roku przyjechał do Petersburga[43]. Te rozmowy opisał w liście do Palmerstona z 11 czerwca 1836 roku. Według zawartej w nim relacji próbował przekonać obydwu polityków do tezy, według której w Polsce należałoby wprowadzić rząd tak łagodny i prowadzący polubowną politykę, jak to będzie możliwe.

Pyotr Kozlovsky w krzywym zwierciadle karykaturzysty George’a Cruikshanka
Fot. Wikimedia Commons

Podczas dyskusji z Paskiewiczem miał argumentować swój pogląd tym, że w krajach Europy zachodniej restrykcyjna polityka w ujarzmionym kraju jest bardzo źle widziana, co może mieć wpływ na relacje brytyjsko-rosyjskie, gdyż każdy współczesny polityk powinien liczyć się z tym, że opinia publiczna jest wszechwładna i wszechobecna oraz że należy się z nią liczyć. W tym samym duchu poruszył tę kwestię w odbytej na dwa dni przed napisaniem listy do Palmerstona rozmowie z ministrem Nesselrode.

W tym liście Lambdon wspomniał także o dotyczącej sprawy polskiej rozmowie z kolejnym rosyjskim politykiem, będącym bliskim współpracownikiem marszałka Paszkiewicza, księciem Pyotrem Kozlovskym[44], który zdaniem brytyjskiego ambasadora, przebywając w Warszawie, próbuje wpływać na Paskiewicza, by ten poprawił los Polaków[45].

Pozostaje jednak pytanie: na ile rozmowy hrabiego Durham z rosyjskimi politykami wpłynęły na sytuację w Polsce?

W tym kontekście należy zauważyć, że druga połowa lat 30. XIX wieku jest okresem niewielkiego poprawienia sytuacji w Polsce, na co wskazuje choćby fakt powołania przez cara Mikołaja I Akademii Duchownej rzymsko-katolickiej w Warszawie (1835 rok)[46], jednak trudno uznawać ten fakt za zasługę jakiegokolwiek zagranicznego dyplomaty. Niezależnie od tego warto pamiętać o działalności brytyjskiego dyplomaty, który w granicach swoich możliwości próbował poruszać kwestie związane ze sprawą polską.

Marcin Śrama

Bibliografia:

Cargill William, Mehemet Ali, Lord Palmerston, Russia and France, London 1840.

Complete Peerage of United Kingdon, Great Britain and Ireland, London 1888.

„The Eclectic Magazine of Foreign Literature, Science, and Art.”, New York and Philadelphia 1844.

Historia UKSW, [dostęp: 12.05.2016] http://www.uksw.edu.pl/pl/historia-uniwersytetu

Jones William, Biographical scetches of the reform ministers, London 1832.

Kennan George Frost, The Marquis de Custine and His Russia in 1839, Princeton 1971.

Kocój Henryk, Dyplomaci sascy o powstaniu listopadowym, Kraków 2014.

Landon L.E., Fisher’s Drawing Room Scrap, London 1833

Meciszewski Hilary, Królikowski Ludwik, Memoriał historyczny i polityczny o stanie obecnym Wolnego Miasta Krakowa, Paryż 1840;

Meriwether Davis H., Byron’s Fat Friend: Prince Peter Kozlovsky, „The Byron’s Journal”, 1988, vol. 16, s. 71- 85.

Pęksa Władysław, Poglądy na temat statusu prawno-międzynarodowego Wolnego Miasta Krakowa, [w:] „Krakowskie studia z historii państwa i prawa”, 2008, nr 2, Kraków, s. 195- 206.

Raddaway William Fiddian, The Cambridge History of Poland, Cambridge 1941.

Reid Stuart J., Life and letters of the first Earl of Durham, London 1906.

„The Spectator”, 30 czerwca 1832.

 Tessarczyk Antoni, Rzeczpospolita krakowska pod opieką trzech wielkich mocarstw, Kraków 1870.

Urquhart David, Viscount Henry John Temple Palmerston, Diplomatic transactions in central Asia from 1834 to 1839, London 1841.

Żurawski vel Grajewski Radosław, Ugrupowanie polityczne księcia A. J. Czartoryskiego wobec misji dyplomatycznej lorda J. G. L. Durhama do Petersburga w 1832 r., „Acta Universitatis Lodziensis” 1998, nr. 63, s. 23-50.

Przypisy:

[1] Postać ta nie zapisała się w dziejach niczym poza faktem pełnienia funkcji dyplomatycznych. Tego dyplomaty nie należy mylić z Frédérickiem Lemaîtrem (1800-1876) – francuskim aktorem i dramaturgiem.

[2] W okresie od wybuchu powstania do ustąpienia ze stanowiska naczelnego wodza ostatniego z generałów sprawujących tę funkcję – Macieja Rybińskiego, Lemaistre wspominał o sytuacji w Polsce sześćdziesiąt razy; por: H. Kocój, Dyplomaci sascy o powstaniu listopadowym, Kraków 2014, s. 5- 6.

[3] Depesze nr 83 (z 20 października 1831), 84 (z 22 października 1831), 88 (z 9 listopada) i 98 (z 18 grudnia); por: Ibidem , s. 6.

[4] Ibidem, s. 175.

[5] H. Meciszewski, L. Krolikowski, Memoriał historyczny i polityczny o stanie obecnym Wolnego Miasta Krakowa, Paryż 1840, s. 56- 61; W. Pęksa, Poglądy na temat statusu prawno-międzynarodowego Wolnego Miasta Krakowa, [w:] ,,Krakowskie studia z historii państwa i prawa”, t. 2, Kraków, s. 198- 199.

[6] Lemaistre do Minckiewitza, depesza nr. 81/1831, [w:] H. Kocój, Dyplomaci sascy o powstaniu listopadowym, s. 174.

[7] Ibidem, s. 176.

[8] Depesza 84/1831, Ibidem, s. 179.

[9] Depesza 83/1831, Ibidem, s. 177.

[10] Ibidem.

[11] Ibidem, s. 186. Lemaistre najpierw przesyła tę informację w swoim tłumaczeniu; por. Ibidem, s.180-182.

[12] Ibidem; Sołtyk udał się na emigrację, osiedlił się we Francji, gdzie poświęcił się działalności politycznej i pisarskiej (był autorem m.in. wspomnień z czasów wojen napoleońskich i biografii księcia Józefa Poniatowskiego); por: The Eclectic Magazine of Foreign Literature, Science, and Art, New York and Philadelphia 1844, t. 1, s. 143.

[13] H. Kocój, Dyplomaci sascy o powstaniu listopadowym, s. 181.

[14] Ibidem, s. 183.

[15] John Lambdon (1792- 1840)- pierwszy baron (od 1828) i hrabia (od 1833 r.) Durham. Członek partii wigów. Pełnił szereg funkcji dyplomatycznych (ambasador brytyjski w Rosji w latach 1835-1837) i politycznych (m. in. w latach 1830-1833 lord tajnej pieczęci).  W późniejszym okresie swego życia sprawował urząd generalnego gubernatora Kanady (1838- 1840). Podczas sprawowania tego urzędu przyczynił się do zliberalizowania brytyjskiej polityki wobec tamtejszych osadników; por: Debrett’s Complete Peerage of United Kingdon, Great Britain and Ireland, London 1888, s. 204- 205; J. S. Reid, Life and letters of the first Earl of Durham, London 1906, T. 2, s. 136- 376.

[16] S. J. Reid, Sketch of the political career of the Earl of Durham, Glasgow 1835, s. 274; S. J. Reid, Life and letters of the first Earl of Durham, t.1, s. XVII

[17] S. J. Reid, Life and letters of the first Earl of Durham, t.2, s. VI.

[18] W liście do Lambdon’a, minister spraw wielkiej Brytanii Palmerston pisze, że celem powinno być wynegocjowanie uznania przez Rosję niepodległości Belgii; Ibidem, s. 302

[19] Właściwie Henry Temple, 3. Wicehrabia Palmerston (1784-1865) – dwukrotny premier Wielkiej Brytanii (1855-1858 i 1859-1865), minister spraw zagranicznych (1830-1841 i 1846-1851), minister spraw wewnętrznych (1853-1855).

[20] Cytat na podstawie: S. J. Reid, Life and letters of the first Earl of Durham, t. 1, s. 302; por: W.F. Raddaway, The Cambridge History of Poland, Cambridge 1941, s. 315- 316

[21] S. J. Reid, Life and letters of the first Earl of Durham, t. 1, s. 302

[22] W. Jones, Biographical scetches of the reform ministers, London 1832, s. 838; W. Cargill, Mehemet Ali, Lord Palmerston, Russia and France, London 1840, s. 10

[23] R. Żurawski vel Grajewski, Ugrupowanie polityczne księcia A. J. Czartoryskiego wobec misji dyplomatycznej lorda J. G. L. Durhama do Petersburga w 1832 r., ‘’Acta Universitatis Lodziensis” nr. 63, Łódź 1998, s. 25.

[24] Ibidem, s. 26.

[25] ‘’The Spectator”, 30 czerwca 1832, s. 2.

[26] ‘’The Spectator”, 7 lipca 1832, s. 2.

[27] R. Żurawski vel Grajewski, Ugrupowanie polityczne księcia A. J. Czartoryskiego wobec misji dyplomatycznej lorda J. G. L. Durhama do Petersburga w 1832 r., s. 30- 32

[28] Podczas mającej miejsce w kwietniu 1833 roku rozmowy z Czartoryskim lord Durham miał przyznać się do tego, że podczas swych rozmów z carem nigdy nie poruszył spraw związanych z Polską; Ibidem, s. 47.

[29] L.E. Landon, Fisher’s Drawing Room Scrap, London 1833, s. 54-57.

[30] Zauważyła to już w roku 1832 Dorothea Lieven, żona rosyjskiego ambasadora w Wielkiej Brytanii; J. S. Reid, Life and letters of the first Earl of Durham, t. 1, s. 308.

[31] Ibidem, s. 312.

[32] ‘’The Spectator”, 14 września 1832, s. 2.

[33] J. S. Reid, Life and letters of the first Earl of Durham, t. 1, s. 313.

[34] Ibidem, t. 1 s. 314- 315.

[35] Do Petersburga przybył w drugim tygodniu listopada 1835 roku – Ibidem, t. 2, s. 15.

[36] Opuścił Rosję 9 czerwca 1837 roku- J. S. Reid, Life and letters of the first Earl of Durham, t. 2, s. 125; Correspondence between the Baron de Bode and The Earl Durham, London 1838, s. 13, ,,The Spectator’’, 17 czerwca 1837, ,,The Spectator’’, t. 10, s. 560.

[37] J. S. Reid, Life and letters of the first Earl of Durham, t. 2, s. 28.

[38] Ibidem, s. 32.

[39] Ibidem, s. 31.

[40] D. Urquhart, Viscount Henry John Temple Palmerston, Diplomatic transactions in central Asia from 1834 to 1839, London 1841, s. 193.

[41] Wydarzenie to miało miejsce w lutym 1836 roku i było powiązane ze sprzeciwem prezesa Senatu Rządzącego, Kaspra Wielogłowskiego wobec wydanego przez państwa zaborcze nakazu wydalenia z terenu Rzeczpospolitej wszystkich imigrantów. Ów nakaz wydalenia wszelkich imigrantów powiązany był z faktem, że na terenie Krakowa w pierwszej połowie lat 30 powstało kilka polskich stowarzyszeń stawiających sobie za cel walkę z zaborcami; A. Tessarczyk, Rzeczpospolita krakowska pod opieką trzech wielkich mocarstw, Kraków 1870, cz. IV, s. 311- 312.

[42] J. S. Reid, Life and letters of the first Earl of Durham, t. 2, s. 44

[43] Ibidem, s. 50.

[44] W korespondencji Durham błędnie nazywa go „Prince Koziliffsky”. Chodzi tutaj o księcia Pyotra Borisovicha Kozlovskyego (1783- 1840) – rosyjskiego dyplomatę, członka rosyjskiej delegacji na kongresie wiedeńskim (1814- 1815), od roku 1836 doradcę feldmarszałka Paskiewicza w Polsce, przyjaciela wielu ówczesnych literatów, m. in. Puszkina, Heinego, Chateaubrianda, Balzaca i Byrona; zob. D.H. Meriwether, Byron’s Fat Friend. Prince Peter Kozlovsky, „The Byron’s Journal”, vol. 16, Liverpool 1988, s. 71-85.

[45] Pozytywne nastawienie Kozlovsky’ego do Polaków było sprawą powszechnie znaną, por. G. F. Kennan, The Marquis de Custine and His Russia in 1839, Princeton 1971, s. 47.

[46] Historia UKSW, [dostęp: 12.05.2016] http://www.uksw.edu.pl/pl/historia-uniwersytetu

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*