Odkryto masowy grób w Mursie, odsłaniający historię siedmiu mężczyzn, którzy zginęli gwałtowną śmiercią w III wieku naszej ery w rzymskim mieście Mursa, obecnym Osijeku w Chorwacji. Zespół naukowców ustalił, że pochowani tam żołnierze mieli różnorodne pochodzenie etniczne, co potwierdza, że armia rzymska tego okresu była niezwykle zróżnicowana pod względem genetycznym i kulturowym.
Jak podaje portal Phys.org, badacze z Instytutu Badań Antropologicznych w Zagrzebiu, kierowani przez dr. Mario Novaka, przeprowadzili szczegółowe analizy szczątków znalezionych w dawnej studni oznaczonej jako SU 233/234 na terenie antycznego miasta Mursa (Colonia Aelia Mursa). Datowanie radiowęglowe wskazuje, że masowy pochówek powstał w drugiej połowie III wieku naszej ery – czasie głębokiego kryzysu Imperium Rzymskiego.
W grobie odkryto szczątki siedmiu dorosłych mężczyzn, z których każdy wykazywał ślady gwałtownej śmierci. Jak ustalili naukowcy, ofiary zostały wrzucone do studni w sposób przypadkowy, bez żadnych śladów rytuału pogrzebowego. Oznacza to, że byli to prawdopodobnie żołnierze polegli w wyniku konfliktu zbrojnego.
Badania genetyczne ujawniły zaskakujący fakt – żaden z mężczyzn nie pochodził z lokalnej populacji. Analizy DNA wykazały, że mieli oni różne korzenie etniczne, obejmujące m.in. obszary Bałkanów, Azji Mniejszej i Bliskiego Wschodu.
Wyniki analiz osteologicznych ujawniły liczne ślady urazów na kościach – złamania czaszek, cięcia mieczem oraz rany kłute. Zdaniem zespołu, wszystkie te obrażenia powstały tuż przed śmiercią, co wskazuje, że mężczyźni zginęli w walce.
Jak wskazał dr Mario Novak, charakter ran sugeruje gwałtowną konfrontację zbrojną, prawdopodobnie związaną z jedną z bitew rozgrywających się w tym rejonie w połowie III wieku naszej ery. Archeolodzy przypuszczają, że może chodzić o bitwę pod Mursą z roku 260 n.e., w której starli się zwolennicy cesarza Gallienusa z wojskami uzurpatora Ingenuusa. Była to jedna z najbardziej krwawych potyczek w okresie wewnętrznych walk o władzę w imperium.
Zdaniem naukowców, pochówek ten może stanowić materialny ślad tamtych wydarzeń, a jego analiza pozwala lepiej zrozumieć, jak funkcjonowały oddziały rzymskie i jak wielokulturowy charakter miała armia cesarska w czasach kryzysu.
Jak przypominają autorzy badań, rzymskie siły zbrojne w III wieku opierały się na szerokim systemie rekrutacyjnym. Żołnierze pochodzili nie tylko z Italii, ale także z peryferyjnych prowincji imperium. Armia stawała się więc przestrzenią kontaktu kultur i języków, a jednocześnie – kluczowym narzędziem integracji politycznej.
Zespół naukowców planuje kontynuację badań, porównując wyniki z Mursy z innymi stanowiskami archeologicznymi w regionie Bałkanów i Europy Środkowej. Ich celem jest ustalenie, czy podobne przypadki masowych pochówków żołnierzy o zróżnicowanym pochodzeniu pojawiają się także w innych częściach dawnego Imperium Rzymskiego.
Odkrycie stanowi cenne źródło wiedzy o strukturze armii rzymskiej i o przemianach, jakie zachodziły w cesarstwie w okresie kryzysu. Łączy ono w sobie badania archeologiczne, genetyczne i antropologiczne, a także dostarcza nowych dowodów na skalę migracji i mobilności wojskowej w III wieku n.e.
Dzięki połączeniu różnych metod badawczych – od analiz DNA po datowanie radiowęglowe – naukowcy uzyskali wyjątkowo pełny obraz życia i śmierci ludzi, którzy ponad 1700 lat temu znaleźli się w samym centrum burzliwych dziejów Imperium Rzymskiego.
Źródła:
- Novak Mario, Yavuz Orhan E., Carić Mario, Filipović Slavica, Posth Cosimo, Multidisciplinary study of human remains from the 3rd-century mass grave in the Roman city of Mursa, Croatia, PLOS ONE [dostęp: 25.10.2025].
- Rachel Christopher, Mursa mass grave reveals diverse origins of Roman soldiers, Phys.org [dostęp: 25.10.2025].
Fot. PLOS One
