Na kanwie drugiej fali feminizmu ruch kobiecy zaistniał także, co ciekawe, w Afganistanie. W 1977 roku Mina Keszwal Kamal powołała do życia organizację pod nazwą Rewolucyjne Stowarzyszenie Kobiet Afganistanu (RAWA). Do członkiń organizacji mogły należeć tylko mieszkanki Afganistanu. Kobiety z RAWA sprzeciwiały się sowieckiej okupacji kraju, między innymi poprzez urządzanie pikiet i demonstracji. W 1980 roku zaczęły wydawać pismo „Przesłanie dla kobiet”. RAWA walczyła i walczy nadal o demokrację i pokój[29]. Do haseł tych należy także dodać walkę z patriarchatem.
Jak już wcześniej wspomniałam, feminizm w Polsce odrodził się wraz z upadkiem komunizmu. Rok 1989 jest zapewne cezurą, która wyznacza Polkom kolejną falę feminizmu, tym razem oficjalnego i mającego prawo bytu i trwającego po dziś dzień. Już „Solidarność” podjęła tematykę kobiecą, tworząc Komisje Kobiet przy NSZZ „Solidarność” i stanowisko przedstawicielki Komisji Wyborczej. Dodatkowo zorganizowała ona seminarium dotyczące kobiet pracujących, na które dotarli przedstawiciele wielu państw, w tym także mężczyźni. Po 1989 roku powstały takie organizacje, jak: Demokratyczna Unia Kobiet czy Liga Kobiet Polskich.
Połowa lat 90. XX wieku to czas, kiedy w Polsce dopiero przypada okres anarchofeminizmu, który na Półwyspie Iberyjskim rozwijał się w latach 30. XX wieku. W 1998 roku w Warszawie powstała organizacja Emancypunx, której pierwotna nazwa brzmiała Kobiety przeciwko Dyskryminacji i Przemocy, a we Wrocławiu powstała na przykład Sister to Sister. Przedstawicielki tych organizacji bojkotowały instytucję państwa, głosiły walkę z seksizmem i promowały twórczość kobiecą[30].
Dziś, zarówno w Polsce, jak i na świecie, istnieje ogrom organizacji feministycznych, które walczą o prawa kobiet. Wśród polskich organizacji, podejmujących kwestie kobiece, należy wymienić między innymi wspomnianą wcześniej Demokratyczną Unię Kobiet, która powstała w 1990 roku, a jej założycielką była Lucyna Orłowska. Głównym celem organizacji jest przygotowanie kobiet do współudziału w życiu publicznym oraz walka z dyskryminacją kobiet na różnych płaszczyznach[31].
W 1991 roku w Krakowie powstała organizacja eFKa (Fundacja Kobieca). Fundacja prowadzi działalność wydawniczą, organizuje kursy samoobrony kobiet, a przede wszystkim działa przeciw dyskryminacji tej płci.
Rok 1997 to czas, kiedy została powołana do życia Koalicja Karat[32]. Jest to sieć regionalnych organizacji krajów Europy Środkowo-Wschodniej i krajów Wspólnoty Państw Niepodległych, działająca na rzecz walki z nierównością społeczną płci. W 2001 roku organizacja została zarejestrowana jako międzynarodowa, a jej siedzibą jest Warszawa.
Feminoteka to kolejna z organizacji kobiecych – ta powstała w 2005 roku (jako organizacja), natomiast księgarnia i serwis internetowy pod tą nazwą powstały już w roku 2001. Inicjatorką, zarówno serwisu, jak i organizacji, była Joanna Piotrowska. Organizacja zajmuje się przedstawieniem walki o równouprawnienie kobiet w Polsce i na świecie. Pomocy prawnej udziela dodatkowo kobietom poprzez Telefon Interwencji Kryzysowej. Od 2013 roku Feminoteka współorganizuje akcję Nazywam się miliard, która dotyczy kampanii wobec przemocy kobiet.
Wikimedia Commons
Ważną międzynarodową organizacją feministyczną jest Europejska Feministyczna Inicjatywa. Utworzono ją w 2004 roku, a jej celem działania jest sprzeciw wobec patriarchalnego systemu, dostęp do nowoczesnej antykoncepcji i walka z dyskryminacją[33]. Europejska Feministyczna Inicjatywa zrzesza działaczki z różnych krajów. Polski oddział powstał w 2008 roku.
Ostatnią ze światowych organizacji feministycznych, o których warto wspomnieć, jest Kobiecy Ruch Femen, który powstał w 2008 roku z inicjatywy Anny Hucoł na Ukrainie. Femen tworzą studentki, które walczą z prostytucją, przemocą wobec kobiet i z patriarchalizmem. Członkinie Femen słyną z licznych akcji protestacyjnych, w czasie których występują topless.
Podsumowując, ruch kobiecy, feminizm, działalność kobiet na rzecz kobiet – wszystkie te określenia sprowadzają się do wspólnego punktu – kobiety. Kobiety, która dostrzegła własny potencjał i wartość i była gotowa o nie zawalczyć, zawalczyć tym samym o siebie w społeczeństwie. Od niepamiętnych czasów kobiety były ważnym elementem w świecie. Ale świat ten zamykał się w czterech ścianach domu, w którym głową rodziny był silny, zdecydowany, biorący udział w życiu państwa mąż, natomiast kobieta była jedynie żoną i matką. Niewątpliwie ważnym posunięciem był krok francuskiej bojowniczki o prawa kobiet, Olimpii de Gouge, która położyła kamień węgielny pod walkę o równouprawnienie płci. Na przestrzeni dziejów, zmieniających się systemów politycznych zarówno Polki, jak i kobiety wszystkich innych krajów świata miały jeden cel – zostać zauważone na arenie społecznej, politycznej, kulturalnej, być zrównane w prawach z mężczyznami na każdej płaszczyźnie i wreszcie skończyć z patriarchalizmem. W niektórych krajach wypadło to lepiej, w innych gorzej, w niektórych nie sprawdziło się wcale. Pewne jest jedno – feminizm odegrał znaczącą rolę w historii, a same feministki pokazały, że kobieta stanowi ważną jednostkę w społeczeństwie.
mgr Karolina Charchowska
Bibliografia:
Bidwell George Ch., Bunt długich spódnic, Katowice 1988.
Dufrat Joanna, Jak włączyć kobiety w świat działań publicznych? Problemy organizacyjne Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet (1928–1939), [w:] Działaczki społeczne, feministki, obywatelki… Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich po 1918 roku (na tle porównawczym), T. II, pod red. A. Jasińskiej-Janiak, K. Sierakowskiej, A. Szwarca, Warszawa 2009, s. 287–306.
Jarosz Dariusz, Idee, programy i realia: funkcje Ligii Kobiet w porządku instytucjonalnym Polski Ludowej (1945–1957), [w:] Działaczki społeczne, feministki, obywatelki… Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich po 1918 roku (na tle porównawczym), T. II, pod red. A. Jasińskiej-Janiak, K. Sierakowskiej, A. Szwarca, Warszawa 2009, s. 307–330.
Jarska Natalia, Idealne kobiety w służbie państwu. Działalność Sekcji Kobiecej Falangi (Hiszpania 1936–1950), [w:] Działaczki społeczne, feministki, obywatelki… Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich po 1918 roku (na tle porównawczym), T. II, pod red. A. Jasińskiej-Janiak, K. Sierakowskiej, A. Szwarca, Warszawa 2009, s. 385–400.
Kobiety w społeczeństwie polskim, pod red. A. Palęckiej, H. Szczodry, M. Warat, Kraków 2011.
Kotowski Robert, Między polityką a działalnością społeczną – Narodowa Organizacja Kobiet w dwudziestoleciu międzywojennym, [w:] Działaczki społeczne, feministki, obywatelki… Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich po 1918 roku (na tle porównawczym), T. II, pod red. A. Jasińskiej-Janiak, K. Sierakowskiej, A. Szwarca, Warszawa 2009, s. 275-286.
Kuźma-Markowska, Wiele nurtów jednej fali: ruch kobiecy w Stanach Zjednoczonych w latach 70., [w:] Działaczki społeczne, feministki, obywatelki… Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich po 1918 roku (na tle porównawczym), T. II, pod red. A. Jasińskiej-Janiak, K. Sierakowskiej, A. Szwarca, Warszawa 2009, s. 223–238.
Malinowska Ewa, Feminizm europejski. Demokracja parytetowa a polski ruch kobiet. Socjologiczna analiza walki o równouprawnienie płci, Łódź 2000.
Nowok Dorota, Mujeres Libres – Wolne Kobiet Hiszpanii. Anarchofeminizm w praktyce?, [w:] Kobiety w społeczeństwie polskim, pod red. A. Palęckiej, H. Szczodry, M. Warat, Kraków 2011, s. 251–269.
Sala Elżbieta, Przemilczana historia polskiego feminizmu, w: Kobiety w społeczeństwie polskim, pod red. A. Palęckiej, H. Szczodry, M. Warat, Kraków 2011, s. 233–250.
Sierakowska Katarzyna, Samoorganizowanie się kobiet w II Rzeczypospolitej: dążenia, szanse, realizacje, [w:] Działaczki społeczne, feministki, obywatelki… Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich po 1918 roku (na tle porównawczym), T. II, pod red. A. Jasińskiej-Janiak, K. Sierakowskiej, A. Szwarca, Warszawa 2009, s. 33–47.
Słownik wyrazów obcych PWN z przykładami i poradami, oprac. L. Drabik, Warszawa 2014.
Walczewska Sławomira, Damy, rycerze, feministki: kobiecy dyskurs emancypacyjny w Polsce, Kraków 1999.
Wierzbicka Maria, Polskie Stowarzyszenie Kobiet z Wyższym Wykształceniem (1926–1948), [w:] Działaczki społeczne, feministki, obywatelki… Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich po 1918 roku (na tle porównawczym), T. II, pod red. A. Jasińskiej-Janiak, K. Sierakowskiej, A. Szwarca, Warszawa 2009, s. 153–175.
Wysobłocki Tomasz, Obywatelki: kobiety w przestrzeni publicznej we Francji przełomu wieków XVIII i XIX, Kraków 2014.
Przypisy:
[1] Słownik wyrazów obcych PWN z przykładami i poradami, oprac. L. Drabik, Warszawa 2014, s. 282.
[2] Olimpia de Gouges (1748–1793) – francuska dramatopisarka i bojowniczka o prawa kobiet; uznana
za przeciwniczkę rewolucji i w związku z tym skazana na ścięcie. Więcej na ten temat w T. Wysłobocki, Obywatelki: kobiety w przestrzeni publicznej we Francji przełomu wieków XVIII i XIX, Kraków 2014.
[3] http://www.ekologiasztuka.pl/pdf/fe0021gouges.pdf – tekst deklaracji w języku polskim.
[4] Mary Wollstonecraft (1759–1797) – angielska pisarka i prekursorka feminizmu. Jej najwybitniejszym dziełem było Wołanie o prawa kobiety.
[5] Emmeline Pankhurst (1858–1928) – jedna z działaczek angielskiego ruchu sufrażystek, działała na rzecz przyznania kobietom praw wyborczych. Więcej w G. Ch. Bidwell, Bunt długich spódnic, Katowice 1988.
[6] Zob. szerzej w S. Kuźma-Markowska, Wiele nurtów jednej fali: ruch kobiecy w Stanach Zjednoczonych
w latach 70., [w:] Działaczki społeczne, feministki, obywatelki … Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich po 1918 roku (na tle porównawczym), T. II, Warszawa 2009, s. 227–230.
[7] E. Malinowska, Feminizm europejski. Demokracja parytetowa a polski ruch kobiet. Socjologiczna analiza walki o równouprawnienie płci, Łódź 2000, s. 54.
[8] E. Sala, Przemilczana historia polskiego feminizmu, [w:] Kobiety w społeczeństwie polskim,
pod red. A. Palęckiej, H. Szczodry, M. Warat, Kraków 2011, s. 236–237.
[9] Narcyza Żmichowska (1819–1876) – poetka, prekursorka feminizmu w Polsce. Więcej na ten temat
w S. Walczewska, Damy, rycerze, feministki: kobiecy dyskurs emancypacyjny w Polsce, Kraków 1999.
[10] E. Malinowska, dz. cyt., s. 20.
[11] Kobiety w Polsce pełnię praw wyborczych uzyskały w 1918 roku (dekret Józefa Piłsudskiego, Naczelnika Państwa). Innymi krajami, obok Polski, gdzie kobiety mogły cieszyć się pełnią praw wyborczych, były m.in.: Austria (1918), Niemcy (1918), Holandia (1919), Belgia (1919), USA (1920), Albania (1920).
[12] K. Sierakowska, Samoorganizowanie się kobiet w II Rzeczypospolitej: dążenia, szanse, realizacje, [w:] Działaczki społeczne, feministki, obywatelki … , s. 34.
[13] Tamże, s. 36. Dodać należy, że podobna sytuacja miała miejsce także w innych krajach europejskich.
[14] Tamże, s. 39.
[15] Por. z tamże, s. 40–42.
[16] R. Kotowski, Między polityką a działalnością społeczną – Narodowa Organizacja Kobiet w dwudziestoleciu międzywojennym, [w:] Działaczki społeczne, feministki, obywatelki …, s. 276.
[17] Innymi działaczkami NOK, które jednak nie otrzymały mandatów poselskich były: Zofia Kirkor-Kiedroniowa, Ewelina Pepłowska.
[18] R. Kotowski, dz. cyt., s. 278.
[19] IFUW powstało w 1919 roku w Londynie.
[20] M. Wierzbicka, Polskie Stowarzyszenie Kobiet z Wyższym Wykształceniem, [w:] Działaczki społeczne, feministki, obywatelki …, s. 155.
[21] Tamże, s. 175.
[22] J. Dufrat, Jak włączyć kobiety w świat działań publicznych? Problemy organizacyjne Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet (1928–1939), [w:] Działaczki społeczne, feministki, obywatelki …, s. 290.
[23] Więcej na temat tej organizacji w N. Jarska, „Idealne kobiety” w służbie państwu. Działalność Sekcji Kobiecej Falangi (Hiszpania 1939–1950), [w:] Działaczki społeczne, feministki, obywatelki … , s. 385–400.
[24] Prawa wyborcze w Hiszpanii kobiety uzyskały dopiero w 1931 roku.
[25] D. Nowok, Mujeres Libres – Wolne Kobiety w Hiszpanii. Anarchofeminizm w praktyce?, [w:] Kobiety
w społeczeństwie polskim, pod red. A. Palęckiej, H. Szczodry, M. Warat, Kraków 2011, s. 251–252.
[26] E. Malinowska, dz. cyt., s. 121.
[27] Miało to miejsce na początku lat 80. XX. Więcej na temat tej organizacji w D. Jarosz, Idee, programy i realia: funkcje Ligii Kobiet w porządku instytucjonalnym Polski Ludowej (1948–1957), [w:] Działaczki społeczne, feministki, obywatelki …, s. 307–330.
[28] S. Kuźma-Markowska, dz. cyt., s. 231.
[29] https://pl.squat.net/2001/09/18/rawa-rewolucyjne-stowarzyszenie-kobiet-afganistanu/ , dostęp 13 III 2015.
[30] D. Nowok, dz. cyt., s. 265.
[31] http://www.duk.gdansk.pl/cele,s,3.html , dostęp: 13 III 2015.
[32] Na temat historii Koalicji Karat więcej na stronie: http://www.karat.org/pl/about-us/mission-and-her-story/ , dostęp 13 III 2015.
[33]http://www.efi.org.pl/o-nas , dostęp 13 III 2015.
