Czasem to nie całe tomy historii, lecz jeden arkusz papieru potrafi przemówić najmocniej. W Krakowie, podczas jubileuszu uczelni noszącej jego imię, światło dzienne ujrzał rękopis Kościuszki – dokument spisany niedługo po dramatycznej bitwie pod Dubienką. Delikatne pismo, odciśnięta pieczęć i wojenny rozkaz – to nie tylko relikt, lecz tętniące echem świadectwo odwagi, która nie przeminęła. Choć minęły wieki, to głos generała wciąż zdaje się szeptać o obowiązku, wspólnocie i nadziei.
W skrócie:
- Rękopis Tadeusza Kościuszki, datowany na 21 lipca 1792 roku, powstał trzy dni po bitwie pod Dubienką – jednej z najważniejszych potyczek wojny w obronie Konstytucji 3 Maja. Dokument ten, własnoręcznie podpisany przez generała majora Tadeusza Kościuszkę, potwierdza wysłanie rotmistrza kawalerii do Warszawy z rozkazem i gwarancją bezpieczeństwa.
- Rękopis, opatrzony oryginalną pieczęcią wojskową i starannie odręcznym pismem, ukazuje nie tylko wojskowe realia XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej, ale i charakter samego Kościuszki – człowieka odpowiedzialnego, pragmatycznego, głęboko oddanego sprawie narodowej.
- Dokument został przekazany Politechnice Krakowskiej im. Tadeusza Kościuszki w maju 2025 roku przez rodzinę Magierów i po raz pierwszy pokazany publicznie podczas Nocy Muzeów. Od tej chwili stał się jednym z najcenniejszych elementów kolekcji uczelnianego muzeum.
W środę, 14 maja 2025 roku, w siedzibie Politechniki Krakowskiej im. Tadeusza Kościuszki odbyło się niezwykle ważne wydarzenie – przekazanie uczelni autentycznego dokumentu z 1792 roku, sporządzonego własnoręcznie przez Tadeusza Kościuszkę, jedną z najwybitniejszych postaci w historii Polski i Stanów Zjednoczonych.
Dokument, który dotąd nie był prezentowany publicznie, został przekazany przez rodzinę Magierów – Małgorzatę Gaszyńską-Magierę oraz dr. inż. Jacka Magierę, pracownika Wydziału Inżynierii Lądowej PK. Uroczystość odbyła się w ramach obchodów 80-lecia istnienia uczelni.
Jak poinformowała Lilianna Lewandowska, kierowniczka Muzeum Politechniki Krakowskiej, gdzie rękopis ma zostać na stałe wyeksponowany: To nadzwyczajny dar, nieprzeciętny element naszego dziedzictwa narodowego, rękopis Tadeusza Kościuszki, oryginalny dokument z 1792, a więc z czasów wojny, którą historycy nazywają wojną w obronie Konstytucji 3 Maja.
Co zawiera rękopis Kościuszki?
Dokument, który trafił do zbiorów uczelni, nosi datę 21 lipca 1792 roku i został napisany trzy dni po jednej z kluczowych bitew wojny polsko-rosyjskiej – bitwie pod Dubienką. Znajduje się na nim wyraźna pieczęć Tadeusza Kościuszki, z napisem w otoku: Tadeusz Kościuszko, Generał Major.
Rękopis Kościuszki adresowany był do polskich komendantów wojskowych i zawierał pisemną gwarancję bezpieczeństwa dla Rotmistrza Kawalerii, wysłanego z polecenia Kościuszki do Warszawy z obozu wojskowego pod Paskami, gdzie wówczas stacjonował polski dowódca. Ten dokument nie tylko potwierdza autentyczność działań wojennych, ale i ukazuje sposób organizacji łańcucha dowodzenia i logistyki w realiach XVIII-wiecznej kampanii militarnej.
Rękopis Kościuszki w centrum Nocy Muzeów
Oficjalna prezentacja dokumentu dla szerokiej publiczności odbyła się w piątek, 16 maja 2025 roku, o godzinie 19:00, w ramach ogólnopolskiej Nocy Muzeów. Wydarzenie miało miejsce w siedzibie Muzeum Politechniki Krakowskiej i zostało uświetnione szeregiem towarzyszących atrakcji.
W ramach ekspozycji można było zobaczyć:
- Studenckie projekty biletów muzealnych, inspirowane postacią Kościuszki,
- Druk 3D popiersia Tadeusza Kościuszki, przygotowany przez członków Koła Naukowego El-Rappro,
- oraz zapoznać się z historią dokumentu i jego znaczeniem dla dziedzictwa narodowego.
Tego typu działania nie tylko promują dziedzictwo historyczne, lecz także aktywizują młode pokolenie naukowców, artystów i inżynierów, w duchu integracji nauki z kulturą.
Politechnika Krakowska i jej dziedzictwo
Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki od początku swojego istnienia stawiała sobie za cel łączenie nowoczesności z tradycją. Jej patron – Tadeusz Kościuszko – symbolizuje nie tylko walkę o wolność i niepodległość, ale także postawę obywatelskiej odpowiedzialności oraz zaangażowania w sprawy publiczne.
Uczelnia powstała w 1945 roku, zaraz po wyzwoleniu Krakowa, kiedy to przy Akademii Górniczej (obecnie Akademia Górniczo-Hutnicza) utworzono trzy pierwsze wydziały: Architektury, Inżynierii oraz Komunikacji. Inicjatorem tych działań był profesor Izydor Stella-Sawicki, późniejszy pierwszy rektor PK.
Dziś uczelnia kształci blisko 12 tysięcy studentów na ośmiu wydziałach i może się pochwalić niemal 120 tysiącami absolwentów. Zatrudnia również około 2 tysięcy pracowników naukowych i dydaktycznych, z których wielu zdobyło uznanie w kraju i za granicą.
Jubileusz z rozmachem: odznaczenia, mural i tradycja
Wydarzenie przekazania dokumentu zbiegło się z obchodami 80-lecia Politechniki Krakowskiej. Z tej okazji ogłoszono wyniki pierwszego w historii uczelni konkursu na mural. Zwycięzcą został uznany ilustrator i twórca murali – Marcin Wierzchowski, którego praca ozdobi ścianę budynku Wydziału Inżynierii Środowiska i Energetyki, przy skrzyżowaniu ulic Warszawskiej i Montelupich.
Podczas jubileuszowych uroczystości wicewojewoda Ryszard Śmiałek wręczył także odznaczenia państwowe. Brązowy Krzyż Zasługi otrzymali:
- dr hab. inż. Bożena Tyliszczak,
- dr inż. Sławomir Bąk,
- dr inż. Augustyn Lorenc.
Medale za Długoletnią Służbę trafiły natomiast do:
- dr inż. arch. Urszuli Nowackiej-Rejzner,
- dr hab. inż. Michała Juszczyka,
- dr inż. Dariusza Mierzwińskiego,
- dr inż. arch. Agnieszki Wójtowicz-Wróbel.
Dziedzictwo narodowe i misja edukacyjna
Otrzymanie tak cennego dokumentu, jakim jest rękopis Kościuszki, to nie tylko symboliczne wzbogacenie zbiorów muzealnych Politechniki Krakowskiej, lecz także ważne przypomnienie o roli, jaką instytucje edukacyjne odgrywają w ochronie narodowej tożsamości.
Dzięki zaangażowaniu darczyńców i władz uczelni, nowoczesna politechnika staje się nie tylko miejscem kształcenia inżynierów, lecz także przestrzenią dialogu między historią a współczesnością.
Rękopis Kościuszki – autentyczny ślad po bohaterze dwóch narodów – staje się namacalnym dowodem jego działalności i troski o losy Rzeczypospolitej. To również dowód, że współczesne uczelnie mogą i powinny być depozytariuszami pamięci historycznej – świadomymi, odpowiedzialnymi i otwartymi na przyszłość.
Wojna w obronie Konstytucji 3 Maja
Aby w pełni zrozumieć wagę dokumentu, jakim jest rękopis Kościuszki, warto przywołać tło historyczne, w jakim powstał. Wojna polsko-rosyjska z 1792 roku, znana również jako wojna w obronie Konstytucji 3 Maja, była jednym z najważniejszych konfliktów militarnych końca XVIII wieku w Europie Środkowo-Wschodniej.
Po uchwaleniu przez Sejm Czteroletni nowoczesnej i – jak na ówczesne czasy – niezwykle progresywnej konstytucji, Caryca Katarzyna II uznała reformy w Rzeczypospolitej za zagrożenie dla wpływów rosyjskich i monarchii absolutnej w regionie. Wsparła Targowicę, czyli konfederację polskich magnatów przeciwnych konstytucji, która formalnie „poprosiła” Rosję o pomoc wojskową. Tak rozpoczął się konflikt, który miał pogrzebać nadzieje na suwerenność i reformę państwa.
Tadeusz Kościuszko, już wtedy uznany generał i bohater wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych, stanął w obronie nowego ustroju. Jego działania pod Dubienką, mimo liczebnej przewagi Rosjan, przeszły do historii jako przykład kunsztu dowódczego i odwagi.
To właśnie trzy dni po tej bitwie sporządził wspomniany dokument – rękopis Kościuszki, który dziś możemy oglądać w zbiorach Politechniki Krakowskiej.
Rękopis Kościuszki jako źródło historyczne
Dla historyków i badaczy wojskowości, rękopisy, listy i dokumenty z epoki stanowią nieocenione źródło wiedzy o realiach epoki. W przypadku tego konkretnego dokumentu, jego znaczenie jest wielowymiarowe. Potwierdza strukturę organizacyjną polskich sił zbrojnych w czasie kampanii 1792 roku. Ukazuje język i styl komunikacji wojskowej w XVIII wieku, co ma duże znaczenie dla lingwistów historycznych. Zawiera osobistą pieczęć Tadeusza Kościuszki, co potwierdza autentyczność dokumentu i uwiarygadnia jego przekaz.
Dla osób niezajmujących się naukowo historią, takie artefakty są nośnikiem emocji, dotykiem przeszłości i pomostem między światem dzisiejszym a tym, który istniał ponad dwa wieki temu. Jak zauważyła Lilianna Lewandowska podczas przekazania dokumentu: Ten rękopis to nie tylko papier i tusz. To fragment duszy narodu, który walczył o wolność i przetrwanie.
Rękopis Kościuszki a pamięć zbiorowa i edukacja
Obecność rękopisu Kościuszki w przestrzeni publicznej i akademickiej ma ogromne znaczenie nie tylko dla specjalistów, ale również dla młodzieży, studentów i wszystkich obywateli. To przykład na to, że historia nie musi być zamknięta w podręcznikach – może żyć, inspirować i uczyć.
Politechnika Krakowska – uczelnia techniczna – pokazuje, że pamięć historyczna nie jest zarezerwowana wyłącznie dla instytutów humanistycznych. Wręcz przeciwnie: inżynierowie, architekci, urbaniści i naukowcy również mogą – i powinni – być częścią procesu kulturowego dziedziczenia.
Włączenie rękopisu do zbiorów uczelnianego muzeum, prezentacja w trakcie Nocy Muzeów, projektowanie biletów inspirowanych postacią Kościuszki – to działania, które przybliżają młodemu pokoleniu dziedzictwo narodowe w atrakcyjny i przystępny sposób.
Znaczenie dziedzictwa i roli obywatelskiej na przykładzie Kościuszki
Tadeusz Kościuszko był nie tylko wojskowym, lecz także inżynierem, obrońcą praw człowieka i orędownikiem równości społecznej. Jego postać może i powinna inspirować współczesnych studentów, nie tylko jako bohater historyczny, ale też jako symbol odpowiedzialności obywatelskiej.
W rękopisie widzimy człowieka, który – mimo ogromnej presji militarnej – dbał o dobro swoich żołnierzy i bezpieczeństwo swoich posłańców. Działał nie w imię własnej chwały, lecz w służbie idei i wspólnoty politycznej.
To szczególnie ważne w dzisiejszych czasach, gdy postawy obywatelskie bywają wypierane przez pragmatyzm lub indywidualizm. Rękopis Kościuszki staje się więc nie tylko dokumentem archiwalnym, ale i punktem odniesienia dla współczesnego rozumienia patriotyzmu, etosu służby publicznej oraz relacji między jednostką a państwem.
Dlaczego warto zobaczyć rękopis Kościuszki?
Rękopis Kościuszki to coś więcej niż historyczny artefakt – to opowieść o walce, wartościach i narodowej tożsamości. Dzięki jego obecności w zbiorach Politechniki Krakowskiej staje się dostępny dla szerszej publiczności, a nie jedynie zamknięty w archiwum.
Uczelnia daje tym samym wyraz swojej misji: łączyć edukację techniczną z odpowiedzialnością kulturową, społeczną i historyczną.
