I. Geneza traktatu kaliskiego
Genezę pokoju kaliskiego należy wyprowadzić od chwili przejęcia Pomorza gdańskiego przez zakon krzyżacki w 1309 roku. W tym roku również Kujawy zostały uszczuplone o Inowrocław na rzecz zakonu, który również wykupił ziemię michałowską od Leszka, księcia mazowieckiego w roku 1317[5]. Od tego też momentu Władysław Łokietek podejmował próby odzyskania Pomorza gdańskiego, które zresztą do niego należało przed atakiem brandenburskim w 1308 roku. Sama obrona Pomorza gdańskiego miała charakter ogólnopolski, bowiem brało w niej udział rycerstwo z Kujaw, Małopolski, Pomorza, Mazowsza oraz Ziem Sieradzkiej i Łęczyckiej[6]. Łokietek chciał odkupić Pomorze od Zakonu, lecz spotkał się z odmową[7]. Kolejną próbą odzyskania utraconych ziem, było zwołanie sądu w Inowrocławiu, bowiem jeszcze gdy starano się w Awinionie o koronę dla Łokietka, złożono skargę na Krzyżaków, na co papież odpowiedział wyznaczeniem sędziów, którzy mieli zbadać sytuację. Przesłuchali oni w sumie 25 świadków, z których dominowali Kujawianie i Sandomierzanie z Małopolski[8]. Wyrok sądu inowrocławskiego przewidywał zwrot Polsce Pomorza gdańskiego przez Krzyżaków oraz zapłatę odszkodowania, jednak ci nie chcieli się mu podporządkować. Łokietek zdecydował się na rokowania z Krzyżakami w Brześciu kujawskim w 1324 roku, którzy zaoferowali układ, że Łokietek zrzeknie się Pomorza w zamian za dziesięć tysięcy grzywien srebra, wszystkie posiadłości zakonne na Kujawach oraz dostarczanie wsparcia wojskowego w razie potrzeby. Układ ten nie wszedł w życie co zaowocowało późniejszą wojną[9]. W toku działań wojennych Krzyżacy wraz z sojusznikiem (sojusz zawarty w 1329) Janem Luksemburskim w roku 1329 zajęli ziemię dobrzyńską oraz Kujawy w 1332 roku[10].
Władysław Łokietek zmarł 2 marca 1333 roku pozostawiając w spadku swojemu synowi i następcy tronu Kazimierzowi III Wielkiemu konflikt z Zakonem krzyżackim. Kazimierz zawarł rozejm z Zakonem 23 maja 1333 roku, który został potwierdzony uroczyście podczas koronacji Kazimierza na króla Polski 25 kwietnia 1333 roku[11].
Na Kazimierzu spoczywała nadal sprawa Pomorza gdańskiego, a w samym polskim społeczeństwie istniało przekonanie do praw Korony Polskiej do tych ziem[12]. Kazimierz Wielki rozumiał, że musi zrezygnować z wojen oraz nawiązać stosunki polityczne z Zakonem krzyżackim, dlatego też zgodził się w 1334 roku na sąd rozjemczy w Wyszehradzie na rok 1335. Tam ustalono, że Ziemia Chełmińska i Pomorze Gdańskie pozostaną przy krzyżakach jako wieczysta darowizna, a Ziemia Dobrzyńska i Kujawy zostaną zwrócone Polsce. Wówczas Polska militarnie była słabsza od zakonu krzyżackiego, stąd niezbędny był pokój między dwoma stronami. Jednak Królestwo Polskie miało „asa w rękawie”- król Kazimierz płacił świętopietrze z ziem które chciał odebrać krzyżakom.
Również papieżowi Janowi XXII zależało na pokoju polsko-krzyżackim, czego dowodem są dwie bulle papieskie z 10 kwietnia 1333 roku zalecające obu stronom pokój. Pierwsze rokowania w tej intencji miały miejsce w Toruniu dnia 18 kwietnia 1333 roku, a potwierdzone były właśnie podczas koronacji Kazimierza[13]. Mimo wszystko król Polski przed rokiem 1335 oczerniał w Awinionie zakon. Dlatego też opaci dominikańscy z Elbląga, Chełmna i Torunia w liście do papieża z dnia 1 września 1335 roku ukazali czyny krzyżackie jako służące interesom papieskim[14].
Podczas pierwszego dziesięciolecia panowania, Kazimierz zabezpieczał granice państwa. Zawarł pokój z Brandenburgią w Poznaniu, a potem z Luksemburgami rozejm dnia 28 maja 1335 roku chcąc rozbić sojusz luksembursko-krzyżacki[15]. W tym samym roku w Wyszehradzie, w ramach zjazdu monarchów, doszło również do spotkania arbitrów, jakimi byli królowie Czech i Węgier, które zawarły przy okazji układ sojuszniczy. Skutkiem było rozluźnienie sojuszu polsko-węgierskiego oraz osłabienie pozycji Kazimierza Wielkiego na arenie międzynarodowej[16].
Rozejm polsko-krzyżacki miał trwać do czerwca roku 1336. Gdy ów termin się zbliżał, Kazimierz Wielki wystawił pod datą 26 maja 1336 roku dokument, w którym zapewniał stronę krzyżacką, że uznaje postanowienia z Wyszehradu, a także zobowiązał się je wykonać w przeciągu roku. W praktyce oznaczało to kolejny rozejm polsko-krzyżacki trwający do 24 czerwca 1337 roku[17]. W roku 1337 Kazimierz Wielki zobowiązał się do wydania szeregu dokumentów w Inowrocławiu wobec Krzyżaków i Jana Luksemburga, które miały potwierdzić postanowienia wyszehradzkie. W praktyce oznaczało to oddalenie terminu wystawienia dokumentów (mimo kilkumiesięcznego terminu) na sześć lat – w Kaliszu, jak bowiem twierdzi Antoni Gąsiorowski, między rokiem 1337, a 1343 Kazimierz nadal prowadził pertraktacje z Zakonem[18]. W tym samy roku Kazimierz (4 marca) zawarł układ polityczny z księciem piastowskim Władysławem łęczycko-dobrzyńskim, przypominając mu, że Ziemia Dobrzyńska wciąż znajduje się w rękach krzyżackich. Władysław zrezygnował z Ziemi Dobrzyńskiej przekazując ją Kazimierzowi w zamian, za przejęcie przez Władysława dożywotniej władzy w Ziemi Łęczyckiej. Jednak Ziemię Dobrzyńską należało z rąk krzyżackich odbić. Układ ten w rzeczywistości zakładał przekreślenie postanowienia z Wyszehradu z roku 1335[19].
