Witold Kieżun, Patologia transformacji
Mocny, bezkompromisowy ton. Wyraźnie sformułowane tezy. Próba zmierzenia się z jednym z najważniejszych doświadczeń współczesnej historii Polski. Wszystko to czytelnik znajdzie w książce Witolda Kieżuna pt. Patologia transformacji.
Przełom lat 80. i 90. XX w. to moment fundamentalny dla dziejów Polski – czas odejścia od systemu komunistycznego i wejścia na drogę gospodarki rynkowej. Proces ten, choć przez lata oceniany w kategoriach sukcesu cywilizacyjnego, budził i wciąż budzi liczne kontrowersje. Właśnie w tym obszarze lokuje się książka Kieżuna, stanowiąca jeden z najważniejszych głosów krytycznych wobec polskiej transformacji ustrojowej.
Wydarzenia tamtego okresu, choć coraz częściej analizowane z dystansu historycznego, pozostają istotnym punktem odniesienia dla współczesnych debat o modelu państwa, roli kapitału zagranicznego czy granicach liberalizacji gospodarki. Patologia transformacji wpisuje się w ten nurt refleksji, oferując czytelnikowi spojrzenie wyraźnie polemiczne wobec dominujących narracji o sukcesie przemian po 1989 r.
Warto przy tym zaznaczyć, że publikacja nie ogranicza się jedynie do opisu procesów gospodarczych. Autor podejmuje również szerszą refleksję nad funkcjonowaniem państwa, elit politycznych oraz etycznym wymiarem kapitalizmu.
Autor
W przypadku tego typu książek niezwykle istotna jest postać autora – jego doświadczenie, dorobek i osobiste zaangażowanie w analizowane zagadnienia.
Witold Kieżun był wybitnym ekonomistą, profesorem nauk ekonomicznych oraz przedstawicielem polskiej szkoły prakseologii. Jego dorobek obejmował zarówno liczne publikacje naukowe, jak i działalność dydaktyczną na uczelniach polskich i zagranicznych.
Jednocześnie jego biografia wykracza daleko poza środowisko akademickie. W czasie II wojny światowej był żołnierzem Armii Krajowej i uczestnikiem powstania warszawskiego, a po wojnie doświadczył represji i pobytu w sowieckim łagrze.
Tak szerokie doświadczenie życiowe – obejmujące zarówno działalność naukową, jak i bezpośrednie zetknięcie z dramatycznymi wydarzeniami XX w. – wyraźnie wpływa na sposób prowadzenia narracji w recenzowanej książce. Kieżun nie występuje tu jedynie jako badacz, ale również jako świadek epoki.
Kilka faktów o książce
Wydanie opublikowane przez Wydawnictwo Prześwity w 2025 r. stanowi kolejną odsłonę pracy, która po raz pierwszy ukazała się w 2012 r. i od razu wzbudziła szeroką dyskusję w przestrzeni publicznej.
Książka liczy ponad 430 stron i ma charakter analityczno-publicystyczny. Autor łączy w niej elementy refleksji teoretycznej z licznymi przykładami odnoszącymi się do konkretnych procesów gospodarczych i decyzji politycznych.
Patologia transformacji bywa określana mianem „manifestu sumienia III RP”, co oddaje jej wyraźnie krytyczny i zaangażowany charakter.
Diagnoza transformacji
Najważniejszym elementem książki jest próba całościowej oceny przemian ustrojowych w Polsce po 1989 r. Kieżun przedstawia je w kategoriach procesu, który – obok niewątpliwych sukcesów – przyniósł również szereg negatywnych konsekwencji.
Do najczęściej podnoszonych przez autora kwestii należą:
- krytyka prywatyzacji majątku państwowego;
- wskazanie na dominację kapitału zagranicznego;
- ocena działań elit politycznych jako krótkowzrocznych lub podporządkowanych interesom zewnętrznym.
Autor formułuje tezę o szczególnej formie „neokolonizacji”, w ramach której państwo polskie nie w pełni kontrolowało przebieg zmian gospodarczych.
Jednocześnie Kieżun podejmuje refleksję nad etycznym wymiarem kapitalizmu, podkreślając znaczenie wartości i odpowiedzialności w procesach gospodarczych.
Charakter narracji
Na poziomie stylistycznym książka wyróżnia się wyraźnym zaangażowaniem autora. Nie jest to praca neutralna ani wyłącznie opisowa – przeciwnie, mamy do czynienia z tekstem polemicznym, miejscami bardzo zdecydowanym w ocenach.
To właśnie ten aspekt może być jednocześnie jej największą siłą i słabością. Z jednej strony pozwala na wyraźne postawienie problemów i sformułowanie jednoznacznych tez. Z drugiej – może budzić sprzeciw czytelników oczekujących bardziej wyważonej, wielostronnej analizy.
Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że książka od momentu pierwszego wydania wywoływała skrajne reakcje – od uznania po daleko idącą krytykę.
Należy zaznaczyć też, że autor Witold Kieżun ma tendencje do popadania w dygresje. Znów – dla jednych będzie to atut poszerzający narrację; dla drugich nie potrzebne odchodzenie od omawianego tematu.
Patologia transformacji – ocena w pigułce
Z pewnością warto sięgnąć po książkę Witolda Kieżuna, szczególnie jeśli interesują nas zagadnienia związane z transformacją ustrojową i jej długofalowymi konsekwencjami. Patologia transformacji to publikacja prowokująca do myślenia i stawiająca ważne pytania o charakter przemian po 1989 r. Wyraziste tezy autora, szeroki kontekst historyczny oraz próba całościowego ujęcia problemu sprawiają, że jest to lektura istotna – nawet jeśli nie wszystkie jej wnioski przekonają czytelnika.
Wydawnictwo Prześwity
Błażej Jankowski
Egzemplarz recenzencki otrzymany od Wydawnictwa Prześwity. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
