13 lutego 1980 roku w Warszawie zmarł Marian Rejewski – matematyk i kryptolog » Historykon.pl
Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

13 lutego 1980 roku w Warszawie zmarł Marian Rejewski – matematyk i kryptolog

13 lutego 1980 roku w Warszawie zmarł Marian Rejewski – matematyk i kryptolog

Podczas studiów został zwerbowany przez kpt. M. Ciężkiego do Biura Szyfrów Sztabu Głównego WP do rozpracowania niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma. Używały jej wszystkie rodzaje wojsk Wehrmachtu od dowództw po szczebel pułku, wywiady wojskowy i polityczny, potem formacje SS, służba bezpieczeństwa SD, łączność radiowa państw „Osi”. Już w 1932 r. Rejewski wraz z J. Różyckim i H. Zygalskim rozpoznali system szyfrów i budowę Enigmy, uważane przez Niemców za „nie do złamania”. W zakonspirowanej wytwórni w Warszawie skonstruowano piętnaście maszyn Lacida (bliskich kopii Enigmy). W 1939 r. przekazano po jednym egzemplarzu wywiadowi brytyjskiemu i francuskiemu. Po wrześniu 1939 r. polscy kryptolodzy dotarli do Francji. Tam i w Algierze pracowali konspiracyjnie do 1942 r. Różycki zginął na morzu 9 stycznia 1942 r. Rejewski i Zygalski przez Hiszpanię i Portugalię dotarli do W. Brytanii w sierpniu 1943 r. Przez całą wojnę deszyfrowali depesze niemieckie tylko dla wojska polskiego, pracując jako oficerowie w łączności Sztabu NW.

Odczytanie wielu zakodowanych wiadomości Enigmy (brytyjskiej Ultry)dało aliantom wielkie sukcesy, oszczędziło olbrzymich ofiar ludzkich i strat materialnych. Bez Polaków – zdaniem Rejewskiego – Brytyjczycy nie złamaliby „ani jednego szyfrogramu niemieckiego”. Dziennie deszyfrowano 2 tys. niemieckich rozkazów wojskowych wszelkich szczebli, do głównej kwatery Hitlera włącznie. Enigma przyczyniła się walnie do wygrania lotniczej „bitwy o Anglię”. Dzięki niej znano cele nalotów i rozbijano je, odpowiednio kierując słabe wówczas siły RAF. Aby zachować tajemnicę Enigmy, Churchill poświęcił Coventry, nie uprzedzając o rozpoznanym nalocie na to miasto. Enigma przyczyniła się decydująco do zwycięstw w bitwie o Atlantyk, pod Al-Alamajn, w kampanii włoskiej i w Normandii. Sowieci dostali pełny plan niemieckiej ofensywy pod Kurskiem, której załamanie zdecydowało o ostatecznym zwycięstwie na Wschodzie.

Rejewski w końcu 1946 r. wrócił do rodziny do Bydgoszczy. Ukrywał przeszłość. Z trudem dostał pracę referenta finansowego w Wojewódzkim Zarządzie Spółdzielczości Pracy. Jako żołnierza z Zachodu stale nękało go UB. W Wojskowym Instytucie Historycznym złożył rękopis wspomnień o rozpracowaniu Enigmy. Pośmiertnie odznaczono go Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Zygalski wykładał matematykę na uniwersytecie w Surrey w Anglii. Obydwaj nie doczekali się uznania godnego ich wkładu w zwycięstwo, zwłaszcza w przemilczającej ich dokonania alianckiej literaturze historycznej. Rejewski zmarł na zawał serca 13 lutego 1980 roku w swoim domu w Warszawie w wieku 74 lat. Został pochowany z wojskowymi honorami na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie w kwaterze B 39. 

Marian Rejewski (fotografia prawdopodobnie z 1932 roku, kiedy po raz pierwszy złamał szyfr Enigmy). Fot. Wikimedia Commons.

Partnerzy



Przewiń do góry