Tego dnia 1492 roku pod Piotrkowem Trybunalskim odbyła się elekcja Jana Olbrachta na króla Polski. Mimo że miał on kontrkandydatów w osobach swoich braci, to dzięki poparciu matki, Elżbiety Rakuszanki, wygrał tę elekcję i 23 września 1492 roku został koronowany na króla Polski
Na polskim tronie niejednokrotnie rozgrywały się dramaty rodzinne, intrygi i walki o władzę, ale niewiele z nich miało tak intensywny przebieg jak rywalizacja między braćmi Jagiellonami. Przy wsparciu niezwykle wpływowej matki, pojawił się Jan Olbracht – władca, którego życie prywatne kontrastowało z powagą korony. Jego panowanie otworzyło nowy rozdział w dziejach unii polsko-litewskiej i zapisało się w historii pełnej nieoczekiwanych zwrotów.
Opis Jana Olbrachta według Macieja z Miechowa:
Był wysokiego wzrostu, oczu piwnych, na twarzy z pewnym wyrzutem i wysiękiem. (…) W ruchach szybki, często u boku z mieczykiem przypasanym występował, namiętnościom i chuciom jako człowiek wojskowy folgował.
Kolejna przerwa w unii personalnej
Od 14 sierpnia 1385 roku Polska i Litwa zostały połączone unią personalną, czyli ten sam władca zasiadał na tronie w Krakowie i Wilnie – był to Władysław II Jagiełło. Po jego śmierci (1 czerwca 1434 roku) unia ta została zerwana po raz pierwszy. 25 lipca 1434 roku królem Polski został Władysław III Warneńczyk, który w 1440 roku objął również tron węgierski. Natomiast na Litwie, po zabójstwie Zygmunta Kiejstutowicza, Wielkim Księciem Litewskim został Kazimierz Jagiellończyk. Unia personalna, łącząca Polskę i Litwę przeistoczyła się jedynie w dynastyczną.
Powrót do unii personalnej nastąpił po śmierci króla Polski i Węgier – Władysława III Warneńczyka. Wtedy, po 3-letnim okresie bezkrólewia, królem Polski został brat Warneńczyka – Wielki Książę Litewski Kazimierz IV Jagiellończyk.
Rządy tego trzeciego syna Władysława II Jagiełły i jego czwartej żony Zofii Holszańskiej trwały 45 lat, a więc syn rządził tylko trzy lata krócej od ojca. Kazimierz IV Jagiellończyk miał aż 13. dzieci, w tym 6. synów, zatem nierealnym było utrzymanie unii personalnej między Polską a Litwą po śmierci Kazimierza IV Jagiellończyka.
Król Polski i Wielki Książę Litewski – Kazimierz IV Jagiellończyk zmarł 7 czerwca 1492 roku w Grodnie, a 27 sierpnia jeszcze tego samego roku, w okolicach Piotrkowa odbyła się elekcja, którą dzięki poparciu swojej matki – Elżbiety Rakuszanki wygrał Jan Olbracht. Niecały miesiąc później – 23 września 1492 roku został koronowany na króla Polski. W tym samym czasie na Litwie, na tronie wielkoksiążęcym, zasiadał brat Jana Olbrachta – Aleksander Jagiellończyk. W związku z tym nastąpił kolejny powrót do unii dynastycznej. Natomiast unia personalna pomiędzy Polską a Litwą powróciła po śmierci Jana Olbrachta, który zmarł 17 czerwca 1501 roku w Toruniu.
Nigdy się nie ożenił
Jan Olbracht nigdy się nie ożenił, ale załatwił żonę bratu. To on prowadził negocjacje w sprawie ożenku Aleksandra Jagiellończyka z Heleną Moskiewską. Ślub tych dwojga odbył się w 1495 roku, przy czym Helena nigdy nie przeszła na katolicyzm, ponieważ zabraniał jej tego ojciec – Iwan III Srogi. Fakt ten początkowo nie był problemem.
Helena Moskiewska żyła sobie spokojnie w małżeństwie z Aleksandrem Jagiellończykiem, jako Wielka Księżna Litewska. Innowierstwo Heleny zaczęło przeszkadzać po śmierci Jana Olbrachta, bo wtedy królem Polski został Aleksander Jagiellończyk, a Helena Moskiewska nie mogła zostać koronowana na królową Polski jako wyznawczyni prawosławia. Innowierstwo Heleny Moskiewskiej, a co za tym idzie brak możliwości jej koronacji na królową Polski, wywołało oburzenie u jej teściowej – Elżbiety Rakuszanki.
Wracając do tematu Jana Olbrachta to warto wspomnieć, że jak już pisałem, nigdy się nie ożenił, ale miał kandydatkę na żonę. Była nią Germaine de Foix – krewna króla Francji Ludwika XII Walezjusza. Jan Olbracht jednak wolał prowadzić rozwiązły tryb życia, który nigdy nie pozwolił mu się ustatkować. Ten tryb życia wywołał u niego chorobę weneryczną, kiłę, na którą umarł 17 czerwca 1501 roku w Toruniu.
Losy niedoszłej królowej Polski
Warto przyjrzeć się jednak losom niedoszłej królowej Polski – Germaine de Foix. Otóż, po śmierci swojej pierwszej żony Izabeli Katolickiej (zm. 1504) poślubił Gernaine owdowiały Ferdynand II Katolicki. Król był zdeterminowany, ponieważ w 1497 roku zmarł bezpotomnie jego jedyny syn z pierwszego małżeństwa – Jan z Asturii. Ferdynand II Katolicki, aby zapobiec przejęciu tronu Hiszpanii przez Habsburgów (dzieci Filipa I Pięknego i Joanny Szalonej) próbował spłodzić syna z Germaine de Foix. Męski potomek co prawda się urodził, ale zmarł w dzieciństwie, a tron przeszedł na Habsburgów.
Gdy w 1516 roku zmarł Ferdynand II Katolicki, a Germaine de Foix została wdową, los połączył ją z innym potomkiem Jagiellonów. Zacznijmy od początku. Otóż w 1519 roku, po śmierci cesarza Maksymiliana I Habsburga, odbyła się elekcja na cesarski tron, w której udział wzięli m.in. król Francji Franciszek I Walezjusz oraz król Polski Zygmunt Stary. Elekcję wygrał, między innymi dzięki głosom Hohenzollernów – Karol V Habsburg. Aby się im odwdzięczyć, ofiarował rękę Germaine de Foix, czyli wdowy po swoim dziadku, siostrzeńcowi króla Polski Jana Olbrachta – Janowi Hohenzollernowi. Tak oto niedoszła żona Jana Olbrachta poślubiła jego siostrzeńca.
Ciekawostką jest jeszcze to, że Karol V Habsburg miał spłodzić córkę z Germaine de Foix. Jednak ojcostwo Karola nigdy nie zostało potwierdzone i on jej nie uznał, a dziewczynka była wychowywana na dworze w ścisłej tajemnicy.
Bibliografia:
- Frost Robert, Oksfordzka historia unii polsko-litewskiej. Powstanie i rozwój (1385-1569), Poznań 2018
- Fernandez Alvarez Manuel, Cesarz Karol V, Warszawa 2003.
elekcja, elekcje, król Polski, królowie Polski, królowie, historia Polski, unia personalna, unia dynastyczna, Jagiellonowie,
