Tego dnia 1354 roku zmarł Stefan Andegaweński. Był synem Elżbiety Łokietkówny i Karola Roberta Andegaweńskiego
W dramatycznym świecie dworskich intryg i niepewności, w jednym z najcięższych momentów swojej historii, Węgry straciły mężczyznę, który mógł odmienić ich losy. Stefan Andegaweński stał się kluczowym graczem, którego śmierć rozwinęła sieć wydarzeń o nieoczekiwanych zwrotach. Losy rodziny Andegawenów, a także przyszłość Węgier, zależały od tej jednej tragedii.
Urodził się 20 sierpnia 1332 roku. Imię otrzymał na cześć patrona Węgier – św. Stefana. Po tym jak brat Stefana – Andrzej został zamordowany, Stefan miał zostać mężem siostry Joanny I neapolitańskiej – Marii. Małżeństwo Stefana i Marii sugerował legat papieski – Gwido. Wkrótce jednak porzucono te plany.
Po odrzuceniu propozycji małżeństwa z Marią, Stefan poślubił córkę cesarza Ludwika IV Wittelsbacha – Małgorzatę. Do Bawarii udał się sędzia nadworny – Tomasz Szechemyi. Na jesieni 1350 roku zawarł on w imieniu Stefana ślub per procura z Małgorzatą. Potrzebna była dyspensa, której 31 grudnia 1350 roku udzielił papież Klemens VI.
Przez pierwsze dwa lata małżeństwa (1350-52) Małgorzata i Stefan mieszkali w Budzie, a Stefan nosił tytuł księcia Sławonii, Dalmacji i Chorwacji.
Ludwik Węgierski i Elżbieta Bośniaczka długo nie mogli doczekać się dzieci. Wobec tego to Stefan był pretendentem do objęcia po bracie tronu Węgier.
Rok przed śmiercią Stefana (1353) przeniósł się on z żoną do Zagrzebia, gdzie Małgorzata powiła dwoje dzieci: córkę Elżbietę i syna Jana.
Stefan zmarł niespodziewanie – 9 sierpnia 1354 roku. Wracał wówczas z wyprawy przeciwko Serbom. Jego żona – Małgorzata jeszcze rok po śmierci męża pozostawała na Węgrzech. Następnie wyjechała stamtąd, pozostawiając tam jednak swoje dzieci. Przez kilka lat procesowała się z Ludwikiem Andegaweńskim o wypłatę jej wiana. W 1358 roku wyszła ponownie za mąż, za rycerza – Gerlacha von Hohenlohe. Urodziła mu syna – Jana. Małgorzata zmarła w 1374 roku.
Stefan Andegaweński – dzieci
Jan Andegaweński
O Janie Andegaweńskim – synu Stefana Andegaweńskiego nie mamy zbyt wielu informacji. Wiemy, że prawdopodobnie urodził się krótko przed śmiercią ojca, gdyż jego matka – Małgorzata Bawarska w liście z 20 grudnia 1355 roku pisała, że Stefan jeszcze za życia, będąc w Zagrzebiu dowiedział się o narodzinach syna, co go bardzo ucieszyło.
Obiecał poczynić pewne nadania kapitule zagrzebskiej. Jednak z powodu swojej śmierci nie spełnił tej obietnicy. W układzie zawartym w Budzie w 1355 roku pomiędzy Kazimierzem Wielkim a Ludwikiem Węgierskim, Jan został wymieniony jako kandydat do polskiej korony, obok swojego wuja – Ludwika Andegaweńskiego.
Ponadto, trzy lata później, w roku 1358 – Ludwik Andegaweński wymienił Jana, jako swojego następcę. Jan zmarł najprawdopodobniej w roku 1360. Dowiadujemy się o jego śmierci z listu Ludwika Andegaweńskiego do doży weneckiego. List datowany jest na 17 listopada 1360. Ludwik wspomina w nim o śmierci swojego bratanka – Jana.
Elżbieta Andegaweńska
O wiele więcej wiemy o siostrze Jana – Elżbiecie. Urodziła się w 1353 roku i już w wieku 3 lat została zaręczona z pięcioletnim Jodokiem – synem margrabiego morawskiego – Jana. Karol IV Luksemburski nie miał wówczas jeszcze syna, zatem tron po nim dostałby się młodszemu bratu Jana – margrabiego morawskiego, później Jodkowi, który był zaręczony z Elżbietą – wnuczką Elżbiety Łokietkówny.
Gdy w 1354 roku zmarł Stefan Andegaweński, a Ludwik Węgierski nie miał jeszcze dzieci, to właśnie w Elżbiecie (swojej bratanicy) i Janie (swoim bratanku) widział swoich następców.
Papież Innocenty VI udzielił dyspensy na małżeństwo Elżbiety i Jodoka, gdy tylko ci osiągną tzw. wiek sprawny. Jednak gdy w 1361 roku urodził się syn cesarza Karola IV Luksemburskiego – Wacław IV Luksemburski to on stał się jedynym spadkobiercą cesarza. W takiej sytuacji zaręczyny wnuczki Elżbiety Łokietkówny, także Elżbiety z Jodokiem zostały zerwane. Nie był to jedyny powód takiego kroku. Stosunki cesarza Karola IV Luksemburskiego i Ludwika Węgierskiego pogorszyły się do tego stopnia, że Europa Środkowa stanęła w obliczu wojny.
W takiej sytuacji Elżbieta, córka Stefana Andegaweńskiego została zaręczona z bratem księcia Austrii – Rudolfa IV – Albrechtem III. Zaręczyny te były pokłosiem austriacko-węgierskiej umowy o wzajemnym dziedziczeniu. Miało to duże znaczenie dla Ludwika Andegaweńskiego, który w tym czasie nie miał jeszcze dzieci, jego bratanek Jan zmarł i to właśnie Elżbieta, córka Stefana Andegaweńskiego została jego jedyną spadkobierczynią.
Z kolei Rudolf IV, który był żonaty z córką cesarza Karola IV Luksemburskiego – Katarzyną nie miał dzieci, ponieważ jego żona była bezpłodna. Gdyby zatem Ludwik Węgierski umarł bezpotomnie to Austria i Węgry połączyłyby się unią personalną, a ich królem zostałby Albrecht III Habsburg. Wszystko już szło dobrze. Młodzi czekali tylko na dyspensę papieską, ale ta nie została wydana. Papież potępił antykościelną politykę Rudolfa IV. Zdanierm Ojca Świętego Rudolf IV miał prześladować kler i ograniczał swobody kościelne.
Na decyzję papieża wpłynął cesarz Karol IV Luksemburski, który był przerażony połączeniem Austrii i Węgier pod jednym berłem.
Papież Urban V zagroził ponadto, że jeśli mimo jego sprzeciwu Elżbieta, córka Stefana i Albrecht III Habsburg się pobiorą bez specjalnej dyspensy, zostaną ekskomunikowani, a ich małżeństwo będzie nieważne! Ludwik Andegaweński prowadził jeszcze negocjacje z papieżem, aby ten zmienił decyzję, co do ślubu jego bratanicy, ale Urban V był nieugięty. Papież swą decyzję uzasadniał tym, że Albrecht III Habsburg był już zaręczony z siostrą wspomnianego Jodoka – Katarzyną.
Karol IV Luksemburski planował ożenić swojego syna – Wacława IV Luksemburskiego z Elżbietą, córką Stefana i w ten sposób przejąć tron w Budzie. Mimo tego projekt austriacko-węgierskiego mariażu był przez Ludwika Węgierskiego kontynuowany. W związku z tym cesarz Karol IV Luksemburski złożył wizytę papieżowi Urbanowi V, po której Ojciec Święty wydał bullę, w której stanowczo sprzeciwił się małżeństwu Elżbiety Stefanówny i Albrechta III Habsburga.
Zagroził, że jeśli mimo jego sprzeciwu para się pobierze to Węgry zostaną wykluczone z Kościoła i obłożone interdyktem. Papież natomiast polecił, aby Elżbieta została wydana za młodszego brata króla Francji – Karola V Mądrego, Filipa II Śmiałego. Propozycja papieska została w Budzie jednak odrzucona.
Karol IV Luksemburski nadal forsował projekt wydania Elżbiety za swojego syna – Wacława IV Luksemburskiego, który już wtedy był królem Czech. Sprzeciwiali się temu Habsburgowie, przed którymi dzięki małżeństwu Albrechta III Habsburga i Elżbiety, córki Stefana otwierała się perspektywa dziedziczenia tronu Węgier, z której nie chcieli rezygnować. O pomoc w rozwiązaniu tego problemu poprosił Ludwik Węgierski cesarza Karola IV Luksemburskiego.
Z pomocą cesarza udało się zażegnać konfliktu z Habsburgami, a Karol IV Luksemburski w Wigilię Bożego Narodzenia 1365 żywił nadzieję, że jego syn – król Czech – Wacław IV Luksemburski ożeni się z Elżbietą Stefanówną. W 1366 roku, dzięki temu, że cesarz Karol IV Luksemburski miał chody u papieża, szybko uzyskał dyspensę na ślub swojego syna z węgierską księżniczką Elżbietą. Wkrótce i węgierska para królewska wyraziła zgodę na ten mariaż.
Do zaręczyn Elżbiety Stefanówny i Wacława IV Luksemburskiego doszło, ale wkrótce zostały zerwane. Powodem takiego obrotu sprawy były planowane nowe zaręczyny Wacława. Karol IV Luksemburski chciał ożenić syna w 1369 roku z jedną z córek Kazimierza III Wielkiego i Jadwigi żagańskiej. Taki krok unicestwiłby sukcesję andegaweńską w Polsce. Andegawenowie nie mogli na to pozwolić, dlatego zerwali te rozmowy.
W 1370 roku wydano Elżbietę za Filipa, który był tytularnym cesarzem Konstantynopola. Małżeństwo to trwało tylko trzy lata, gdyż Filip umarł w 1373 roku, a Elżbieta Stefanówna wróvciła do Budy. Nie znamy dokładnej daty śmierci Elżbiety. Musiała jednak umrzeć przed śmiercią Elżbiety Łokietkówny, gdyż ta w spisanym przez siebie testamencie wymieniła ją jako zmarłą.
Bibliografia:
- Sroka Stanisław A., Genealogia Andegawenów węgierskich, Kraków 2015.
Fot. Pieczęć Stefana Andegaweńskiego
