20 kwietnia 1889 roku urodził się Adolf Hitler

Tego dnia 1889 roku w austriackim Braunau am Inn urodził się Adolf Hitler

W cichych uliczkach małego austriackiego miasteczka zrodziła się postać, której imię na zawsze zapisało się w historii ludzkości. Wkrótce, dzięki Adolfowi Hitlerowi, świat miał zostać pochłonięty przez jeden z najbardziej brutalnych i wyniszczających okresów, jaki kiedykolwiek istniał. Jego droga do władzy była pełna buntu, radykalnych idei i szaleńczych marzeń, które doprowadziły do zniszczenia milionów istnień.

20 kwietnia 1889 roku w miasteczku Braunau am Inn, położonym przy granicy Austro-Węgier z Cesarstwem Niemieckim, urodził się Adolf Hitler, postać, która w ciągu kilkudziesięciu lat przeszła drogę od ubogiego chłopca do dyktatora odpowiedzialnego za najtragiczniejsze wydarzenia XX wieku. W tej biografii skupimy się szczególnie na latach młodości, formowaniu poglądów i środowisku, które umożliwiło rozwój jednej z najbardziej destrukcyjnych ideologii w dziejach.

Dzieciństwo i pierwsze lata nauki

Adolf Hitler był czwartym dzieckiem Klary Pölzl i Aloisa Hitlera, surowego urzędnika celnego, który urodził się jako Alois Schicklgruber, ale później przyjął nazwisko „Hitler”. Imię to mogło pochodzić od słowa Hütte, oznaczającego “chatę”, co może symbolizować skromne korzenie rodziny. Spośród sześciorga dzieci Klary i Aloisa tylko Adolf i jego młodsza siostra Paula przeżyli dzieciństwo.

W dzieciństwie Adolf nie wyróżniał się szczególnie ani intelektualnie, ani społecznie. Uczęszczał do szkoły podstawowej w Fischlham, a później w Lambach, gdzie uczęszczał do chóru kościelnego i nawet rozważał zostanie księdzem. Jego wczesne lata charakteryzowały się jednak częstymi przeprowadzkami rodziny związanymi z pracą ojca, co wpływało na brak stabilności emocjonalnej młodego chłopca.

Alois Hitler był osobą dominującą i wymagającą. W oczach ojca Adolf miał podążać ścieżką urzędniczą. Chłopiec sprzeciwiał się temu coraz bardziej. Często dochodziło do konfliktów i kar cielesnych, przed którymi matka próbowała go bronić. Z czasem w Adolfie zaczęła kiełkować niechęć do autorytetów, która z wiekiem przerodziła się w głęboki bunt.

Formowanie osobowości i młodzieńcze fascynacje

Śmierć ojca w 1903 roku oznaczała dla Adolfa koniec jednej epoki i początek kolejnej. Bez presji ze strony ojca, młody Hitler mógł wreszcie oddać się swoim zainteresowaniom. Był zafascynowany niemieckim nacjonalizmem, pomimo że był obywatelem Austro-Węgier. Pogardzał wieloetniczną monarchią Habsburgów i jawnie wyrażał przywiązanie do narodu niemieckiego.

W tym czasie jego wyniki w nauce zaczęły się pogarszać. W Realschule w Linzu celowo zaniedbywał edukację, mając nadzieję, że matka pozwoli mu zostać artystą. Jego ulubionym zajęciem było rysowanie, zwłaszcza architektury, i marzył o karierze w Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu. W Mein Kampf opisał ten okres jako moment świadomego wyboru drogi życiowej: Zrezygnowałem z nauki technicznej, aby poświęcić się sztuce. Wiedziałem, że nic innego nie da mi spokoju.

Wiedeń – miasto aspiracji i rozczarowań

W 1907 roku, po śmierci matki, Hitler udał się do Wiednia, aby starać się o przyjęcie do Akademii Sztuk Pięknych. Dwukrotnie został odrzucony – najpierw z powodu niewystarczającego poziomu artystycznego, a potem z powodu braku zdolności do rysowania ludzi. Rekomendowano mu architekturę, lecz nie miał ku temu wymaganych kwalifikacji.

Bez wykształcenia i pieniędzy, Hitler popadł w ubóstwo. Przez kilka lat prowadził życie bohemy wiedeńskiej, śpiąc w schroniskach, żywiąc się w tanich jadłodajniach i sprzedając akwarele turystom. W tym czasie jego światopogląd zaczął się radykalizować.

Wiedeń był miastem kontrastów – wielonarodowym, pełnym napięć społecznych, z rozwiniętą prasą, w której często pojawiały się wątki antysemickie. Hitler zaczytywał się w pismach takich jak Deutsches Volksblatt, Ostdeutsche Beobachter i broszurach Georga Rittera von Schönerera. Szczególnie ważny był wpływ burmistrza Karla Luegera, populisty i nacjonalisty, który używał w kampaniach wyborczych silnych haseł antyżydowskich. Mimo że sam miał wielu żydowskich współpracowników, jego retoryka wywarła duży wpływ na Hitlera.

Hitler wielokrotnie podkreślał, że to właśnie w Wiedniu zaczął postrzegać Żydów nie jako jednostki, ale jako zagrożenie systemowe. Jak pisał: W tym czasie po raz pierwszy zauważyłem Żyda. I coś się we mnie zmieniło.

Adolf Hitler – ucieczka do Monachium i próba odnalezienia tożsamości

W maju 1913 roku Hitler opuścił Wiedeń i udał się do Monachium, próbując uniknąć służby wojskowej w armii austro-węgierskiej. Tam, w niemieckim środowisku, czuł się bardziej swobodnie. Gdy wybuchła I wojna światowa, zgłosił się na ochotnika do bawarskiej armii.

Wbrew przepisom, które uniemożliwiały Austriakom służbę w niemieckim wojsku, Hitler został przyjęty. Wysłano go na front zachodni, gdzie pełnił funkcję gońca. Przebywał głównie za linią frontu, co pozwoliło mu przeżyć wojnę. Mimo to był dwukrotnie ranny i został odznaczony m.in. Krzyżem Żelaznym I klasy, co było rzadkością dla żołnierza tak niskiej rangi.

Doświadczenia wojenne Hitlera były dla niego głęboko formujące. Jak sam napisał: Wojna była największym ze wszystkich doświadczeń mojego życia. Przebudziła we mnie niemieckiego ducha.

Upadek Niemiec i pierwsze kontakty z polityką

Kapitulacja Niemiec w listopadzie 1918 roku była dla Hitlera szokiem. Uważał, że Niemcy nie zostały pokonane na polu bitwy, lecz zdradzone przez cywilnych polityków, Żydów i marksistów – teorię tę nazwano Dolchstoßlegende (mit ciosu w plecy).

Po wojnie Hitler nie miał zawodu, wykształcenia ani rodziny. Pozostał w armii i został przydzielony do jednostki wywiadowczej, której zadaniem było obserwowanie lewicowych ruchów politycznych. W ramach tej pracy uczestniczył w spotkaniach Niemieckiej Partii Robotniczej (DAP). Z czasem zaangażował się w jej działalność i został jej członkiem.

To był początek jego kariery politycznej. Z dnia na dzień jego przemówienia zyskiwały na sile. W ciągu kilku miesięcy stał się najbardziej rozpoznawalną postacią partii.

Powstanie partii nazistowskiej i pierwsze sukcesy

Po zarejestrowaniu się jako członek Niemieckiej Partii Robotniczej (DAP), Hitler natychmiast zaczął się wyróżniać. 12 września 1919 roku wziął udział w spotkaniu partii jako wojskowy obserwator. Tam starł się w dyskusji z jednym z prelegentów, błyskawicznie zdobywając uznanie publiczności. Tego samego dnia lider partii, Anton Drexler, zaprosił go do dołączenia na stałe. Hitler przyjął propozycję i szybko awansował dzięki swoim zdolnościom retorycznym.

Wkrótce objął funkcję odpowiedzialnego za propagandę. Z pomocą Dietricha Eckarta, swojego mentora i członka Towarzystwa Thule, rozbudował ideologię partii, łącząc w niej:

• radykalny antysemityzm,
• skrajny nacjonalizm niemiecki,
• sprzeciw wobec marksizmu i kapitalizmu finansowego,
• żądania rewizji traktatu wersalskiego.

Partia przyjęła nazwę Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (NSDAP). W 1920 roku Hitler opracował jej symbol – czerwoną flagę ze swastyką w białym kole – mający według niego reprezentować walkę o odrodzenie narodu.

Jednocześnie powstała Sturmabteilung (SA) – organizacja paramilitarna służąca ochronie wieców NSDAP oraz zastraszaniu przeciwników politycznych. Na wiecach Hitlera pojawiały się już tysiące osób, a on sam stawał się coraz bardziej znany.

24 lutego 1920 roku, Hitler przedstawił 25-punktowy program partii, w którym zawarte były postulaty o odebranie praw obywatelskich Żydom, nacjonalizację wielkich przedsiębiorstw, reformy rolne oraz utworzenie wielkich Niemiec.

Adolf Hitler, pucz piwny i więzienie w Landsbergu

Zainspirowany sukcesem Benito Mussoliniego, który w 1922 roku przejął władzę we Włoszech w wyniku marszu na Rzym, Hitler planował podobną operację w Niemczech. Zamierzał rozpocząć od Bawarii, która była bastionem konserwatywnych nacjonalistów, i przemaszerować na Berlin. Dla realizacji planu potrzebował wsparcia lokalnych władz i wojska.

8 listopada 1923 roku Hitler wraz z około 600 uzbrojonymi członkami SA wtargnął do monachijskiej piwiarni Bürgerbräukeller, gdzie przemawiał Gustav von Kahr, jeden z przywódców Bawarii. Hitler ogłosił rozpoczęcie „rewolucji narodowej” i utworzenie nowego rządu. Następnego dnia rozpoczął pochód w stronę Ministerstwa Wojny – tzw. Pucz monachijski.

Pucz zakończył się fiaskiem. W konfrontacji z policją zginęło 16 nazistów i 4 policjantów. Hitler został aresztowany 11 listopada 1923 roku, a w 1924 roku skazany na 5 lat więzienia za zdradę stanu. Odsiadkę odbywał w więzieniu Landsberg, gdzie był traktowany wyjątkowo łagodnie – miał własny pokój, możliwość przyjmowania gości i korespondencji.

To w Landsbergu Hitler podyktował Mein Kampf swojemu bliskiemu współpracownikowi, Rudolfowi Hessowi. Książka, której tytuł oznacza „Moja walka”, była zarazem autobiografią, manifestem politycznym i planem przyszłej rewolucji. Przedstawiał w niej:

• koncepcję walki ras jako siły napędowej historii,
• postulat Lebensraum – zdobycia przestrzeni życiowej na wschodzie,
• nieprzejednany antysemityzm,
• wizję przyszłego państwa niemieckiego jako dyktatury narodowo-socjalistycznej.

Zawarł też tezę, że Żydzi są winni wszystkich nieszczęść Niemiec – od kapitalizmu, przez marksizm, po klęskę w wojnie i degradację społeczną.

Odbudowa partii i nowa strategia

Po niecałym roku więzienia, 20 grudnia 1924 roku, Hitler został warunkowo zwolniony. NSDAP była w tym czasie rozbita i zdelegalizowana. Ale Hitler miał już nowy plan: zdobyć władzę legalnie, wykorzystując instytucje demokratyczne.

Odbudowa partii rozpoczęła się od zarejestrowania nowej NSDAP. Hitler obiecał, że będzie działał zgodnie z konstytucją i nie planuje nowych zamachów stanu. Równocześnie budował struktury partii w całym kraju. Dużą rolę odegrali tu:

• Gregor i Otto Strasserowie – działacze NSDAP na północy Niemiec,
• Joseph Goebbels – przyszły minister propagandy, znany z retorycznego kunsztu.

Partia przyciągała rozmaite grupy społeczne: drobnomieszczan, weteranów wojennych, bezrobotnych, osoby wykluczone. Nazistowska propaganda trafiała do ludzi sfrustrowanych skutkami hiperinflacji lat 20. i upokorzenia Niemiec po traktacie wersalskim.

Mimo że w wyborach w 1928 roku NSDAP zdobyła zaledwie 2,6% głosów, już wtedy miała silne struktury i rosnące wpływy. W ciągu zaledwie kilku lat miało się to zmienić diametralnie – głównie za sprawą kryzysu gospodarczego.

Adolf Hitler, Wielki Kryzys i droga do kanclerstwa

24 października 1929 roku wybuchł wielki kryzys gospodarczy, który zrujnował niemiecką gospodarkę. Bezrobocie wzrosło do ponad 6 milionów osób, a wiele banków upadło. Władze Republiki Weimarskiej nie były w stanie skutecznie zareagować na kryzys.

Hitler i NSDAP zyskali ogromne poparcie, głosząc potrzebę odnowy narodowej i porządku. Ich postulaty obejmowały:

• likwidację traktatu wersalskiego,
• odbudowę armii i gospodarki,
• stworzenie silnej, autorytarnej władzy,
• „oczyszczenie” narodu z Żydów i komunistów.

W wyborach w lipcu 1932 roku NSDAP zdobyła 37,3% głosów i stała się największą partią w Reichstagu. Mimo to Hitler nie został kanclerzem – prezydent Paul von Hindenburg obawiał się powierzenia mu władzy.

Po kilku miesiącach impasu politycznego, presji ze strony konserwatywnych elit i braku stabilnej większości, 30 stycznia 1933 roku Hitler został mianowany kanclerzem Niemiec.

Ustanowienie dyktatury i budowa państwa totalitarnego

Objęcie przez Adolfa Hitlera stanowiska kanclerza 30 stycznia 1933 roku nie oznaczało jeszcze pełni władzy. Początkowo jego rząd był koalicją NSDAP z konserwatywną Niemiecką Narodową Partią Ludową (DNVP). Jednak już od pierwszych dni Hitler rozpoczął plan konsekwentnego podporządkowania sobie wszystkich instytucji państwowych.

Kluczowym wydarzeniem stał się pożar Reichstagu, który miał miejsce 27 lutego 1933 roku. W zgliszczach parlamentu znaleziono holenderskiego komunistę Marinusa van der Lubbego, co natychmiast wykorzystano propagandowo jako dowód na komunistyczny spisek.

Nazajutrz prezydent Hindenburg, na wniosek Hitlera, podpisał Dekret o ochronie narodu i państwa, znany jako „Dekret o pożarze Reichstagu”. Zawieszał on podstawowe prawa obywatelskie, umożliwiał cenzurę, aresztowania bez wyroku sądu i likwidację organizacji opozycyjnych.

Na tej podstawie:

• zdelegalizowano Niemiecką Partię Komunistyczną (KPD),
• aresztowano tysiące działaczy lewicy,
• rozpoczęto tworzenie pierwszych obozów koncentracyjnych (np. w Dachau),
• wprowadzono szeroką kontrolę nad mediami i edukacją.

W wyborach z 5 marca 1933 roku NSDAP zdobyła 43,9% głosów, co nie dawało jej większości, ale pozwalało stworzyć rząd z DNVP. Następnie 23 marca 1933 roku Reichstag przyjął Ustawę o nadzwyczajnych pełnomocnictwach (Ermächtigungsgesetz), która przekazała rządowi prawo stanowienia ustaw bez zgody parlamentu i de facto uczyniła z Hitlera dyktatora.

Środowisko wojskowe, przemysłowe i religijne okazało się zdumiewająco uległe. Hitler spotkał się z przywódcami Kościoła katolickiego, podpisując w lipcu 1933 roku konkordat z Stolicą Apostolską, co miało zapewnić neutralność Kościoła w zamian za zachowanie przywilejów.

Do lipca 1933 roku zdelegalizowano wszystkie inne partie polityczne – NSDAP została jedyną legalną partią w Niemczech.

Adolf Hitler i „Noc długich noży”

Choć reżim nazistowski podporządkował sobie większość społeczeństwa i instytucji, istniały jeszcze wewnętrzne zagrożenia. Jednym z nich była potężna i coraz bardziej niezależna organizacja paramilitarna SA (Sturmabteilung) pod wodzą Ernsta Röhma.

SA liczyła już ponad 3 miliony członków i stawała się rywalem dla tradycyjnych sił zbrojnych. Röhm żądał przekształcenia Bundeswehry w „ludową armię rewolucyjną” pod jego dowództwem.

Hitler, aby zyskać poparcie Reichswehry, postanowił wyeliminować zagrożenie. W dniach 30 czerwca – 2 lipca 1934 roku przeprowadzono czystkę znaną jako „Noc długich noży”. Zginęło wówczas kilkudziesięciu działaczy SA, ale również polityczni oponenci, jak:

• Gregor Strasser,
• Kurt von Schleicher (były kanclerz),
• Gustav von Kahr (zdrajca z czasów puczu piwnego).

Po tych wydarzeniach armia złożyła przysięgę wierności nie Rzeszy, lecz bezpośrednio Adolfowi Hitlerowi – co było bezprecedensowym aktem lojalności wobec osoby, a nie państwa.

2 sierpnia 1934 roku zmarł prezydent Paul von Hindenburg. Hitler natychmiast przejął urząd głowy państwa, łącząc funkcje kanclerza i prezydenta, przyjmując tytuł Führera i kanclerza Rzeszy.

Nazistowskie Niemcy – budowa systemu totalitarnego

W kolejnych latach reżim Hitlera dążył do całkowitego przejęcia kontroli nad każdym aspektem życia obywateli. Oparto go na czterech filarach:

• terrorze (Gestapo, SS, obozy koncentracyjne),
• propagandzie (Joseph Goebbels i Ministerstwo Propagandy),
• ideologii rasowej (eugenika, antysemityzm, teoria ras panów),
• mobilizacji społecznej (Hitlerjugend, Niemiecki Front Pracy, Ligii Kobiet).

Wprowadzono ustawy norymberskie (1935), które pozbawiły Żydów obywatelstwa i zakazały małżeństw mieszanych. Uznano ich za „obcych narodowi”. Stopniowo izolowano ich społecznie, zawodowo i ekonomicznie.

W tym samym czasie Hitler rozpoczął militaryzację kraju i program gospodarczej autarkii. Z pomocą Hjalmara Schachta, prezesa Reichsbanku, przeprowadzono intensywną rozbudowę infrastruktury i przemysłu zbrojeniowego.

Powstały:

• autostrady (Autobahnen),
• fabryki zbrojeniowe,
• wielkie projekty budowlane (Stadion Rzeszy, Berlin jako „Welthauptstadt Germania”).

Bezrobocie spadło z 6 milionów do poniżej miliona, co zyskało reżimowi dużą popularność.

Adolf Hitler – polityka zagraniczna i przygotowania do wojny

W polityce zagranicznej Hitler konsekwentnie dążył do rewizji postanowień traktatu wersalskiego. Pierwszym sukcesem było włączenie Saary po plebiscycie w 1935 roku. Następnie przystąpił do:

• budowy Luftwaffe (lotnictwa),
• rozszerzenia Wehrmachtu do 600 tysięcy żołnierzy,
• remilitaryzacji Nadrenii (marzec 1936).

W międzyczasie zaangażował się w wojnę domową w Hiszpanii, wspierając generała Francisco Franco i testując niemiecką broń w warunkach bojowych (np. bombardowanie Guerniki).

W 1938 roku doszło do Anschlussu Austrii, co zostało przedstawione jako „pokojowe zjednoczenie niemieckiego narodu”. Miesiące później Hitler doprowadził do konferencji monachijskiej, gdzie uzyskał zgodę mocarstw zachodnich na aneksję Kraju Sudetów w Czechosłowacji.

W marcu 1939 roku złamał kolejne ustalenia i zajął całe Czechy, tworząc Protektorat Czech i Moraw.

W obliczu kolejnego celu – Polski – Hitler podpisał pakt Ribbentrop-Mołotow z ZSRR. 1 września 1939 roku niemieckie wojska wkroczyły do Polski, rozpoczynając II wojnę światową.

Adolf Hitler i II wojna światowa – od Blitzkriegu do globalnej pożogi

1 września 1939 roku Adolf Hitler zrealizował swój długo przygotowywany plan – rozpoczął inwazję na Polskę, rozpoczynając tym samym największy konflikt zbrojny w historii ludzkości. Propaganda przedstawiała napaść jako działanie defensywne, a nawet konieczność – pretekstem miała być rzekoma agresja ze strony Polski oraz incydent w Gliwicach, sfingowany przez niemieckie służby.

3 września 1939 roku Wielka Brytania i Francja wypowiedziały Niemcom wojnę. Tak zaczęła się II wojna światowa, choć przez kolejne miesiące (do wiosny 1940 roku) nie prowadzono intensywnych działań zbrojnych na froncie zachodnim – okres ten nazwano dziwną wojną (Sitzkrieg).

Tymczasem Niemcy wspólnie z ZSRR, z którym zawarły tajny protokół paktu Ribbentrop-Mołotow, podzieliły między siebie terytorium Polski. 17 września 1939 roku Armia Czerwona wkroczyła od wschodu, realizując ustalenia z Hitlerem. Polska została całkowicie rozbita, a jej elity poddane represjom – zarówno przez Niemców, jak i przez Sowietów.

W kwietniu 1940 roku III Rzesza zaatakowała Danię i Norwegię, a w maju rozpoczęła błyskawiczną kampanię na Zachodzie, zdobywając:

• Holandię,
• Belgię,
• Luksemburg,
• Francję (Paryż został zajęty 14 czerwca 1940 roku).

Hitler zyskał reputację genialnego stratega, a jego armia – mitycznego niemal statusu niezwyciężonej. Po klęsce Francji w czerwcu 1940 roku pozostała już tylko Wielka Brytania.

Bitwa o Anglię i odwrócenie sojuszy

Po upadku Paryża Hitler liczył na porozumienie z Wielką Brytanią, wierząc, że jej elity będą wolały współpracować niż walczyć samotnie. Gdy tak się nie stało, rozkazał przygotować operację Lew morski – inwazję na Wyspy Brytyjskie. Jej pierwszym etapem była Bitwa o Anglię, która rozpoczęła się w lipcu 1940 roku.

Luftwaffe, pod dowództwem Hermanna Göringa, prowadziła zmasowane naloty na brytyjskie miasta i lotniska. Pomimo początkowych sukcesów, Niemcy nie zdobyli przewagi powietrznej. Ostatecznie Royal Air Force (RAF) zwyciężyła dzięki determinacji pilotów i nowoczesnym systemom radarowym. Inwazja została odwołana.

W tym czasie Hitler coraz bardziej koncentrował się na swoim głównym celu – zdobyciu Lebensraum na wschodzie. Uważał Związek Radziecki za wroga ideologicznego i rasowego. W czerwcu 1941 roku rozpoczął przygotowania do największej operacji wojskowej w historii.

Adolf Hitler, operacja Barbarossa – wojna totalna przeciwko ZSRR

22 czerwca 1941 roku Hitler złamał pakt z ZSRR i rozpoczął Operację Barbarossa, inwazję na Związek Radziecki. Atak był niespodziewany i początkowo skuteczny – Niemcy w szybkim tempie zajęli ogromne terytoria, dochodząc do:

• Leningradu (blokada miasta trwała ponad 2 lata),
• przedmieść Moskwy,
• Ukrainy i Krymu.

Jednocześnie rozpoczęła się najbardziej brutalna faza polityki eksterminacyjnej – do frontu podążały tzw. Einsatzgruppen, które dokonywały masowych mordów na Żydach, komunistach i innych „wrogach Rzeszy”. Nie możemy dopuścić, by pozostał jakikolwiek ślad tego, co uznajemy za gorsze rasy, zapisał Himmler w tajnych rozkazach.

W grudniu 1941 roku Hitler popełnił kolejny strategiczny błąd – wypowiedział wojnę Stanom Zjednoczonym, które po ataku na Pearl Harbor przez Japonię dołączyły do konfliktu. Otworzył tym samym front globalny, którego Niemcy nie byli w stanie utrzymać.

Adolf Hitler, Holokaust – system zagłady i „ostateczne rozwiązanie”

Choć antysemityzm obecny był w ideologii Hitlera od początku, eksterminacja Żydów jako systematyczna polityka państwa została w pełni wdrożona po inwazji na ZSRR.

W styczniu 1942 roku podczas konferencji w Wannsee naziści podjęli decyzję o tzw. „ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej” (Endlösung der Judenfrage). Plan zakładał fizyczną eksterminację wszystkich Żydów europejskich.

Powstała sieć obozów zagłady, m.in.:

• Auschwitz-Birkenau,
• Treblinka,
• Sobibór,
• Majdanek.

W obozach tych, a także poprzez rozstrzeliwania, głód, przymusową pracę i eksperymenty pseudomedyczne, zginęło około 6 milionów Żydów, w tym 1,5 miliona dzieci. Było to ludobójstwo o niespotykanym dotąd charakterze przemysłowej organizacji masowej śmierci.

Adolf Hitler – upadek

Od 1943 roku sytuacja Niemiec zaczęła się dramatycznie pogarszać. Kluczowe wydarzenia to:

• klęska pod Stalingradem (luty 1943),
• lądowanie aliantów we Włoszech (lipiec 1943),
• inwazja w Normandii (6 czerwca 1944 roku – D-Day),
• powstanie warszawskie (sierpień 1944),
• upadek Berlina (kwiecień 1945).

Hitler coraz bardziej izolował się od rzeczywistości. Przebywał w bunkrze Führera pod Kancelarią Rzeszy w Berlinie, otoczony wiernymi, ale coraz bardziej przerażonymi współpracownikami. W marcu i kwietniu 1945 roku rozkazywał kontratakować nieistniejącymi już jednostkami. Odmawiał kapitulacji. Uważał, że naród niemiecki zawiódł, więc zasługuje na zniszczenie.

29 kwietnia 1945 roku poślubił swoją wieloletnią partnerkę, Evę Braun. Następnego dnia, 30 kwietnia 1945 roku, para popełniła samobójstwo – Eva połykając cyjanek, Hitler strzelając sobie w głowę.

Ich ciała zostały spalone, zgodnie z instrukcjami Führera. Berlin poddał się 2 maja, a 8 maja 1945 roku III Rzesza podpisała bezwarunkową kapitulację.

Adolf Hitler – spuścizna zniszczenia i ostrzeżenie dla przyszłości

Bilans rządów Adolfa Hitlera to:

• ponad 60 milionów ofiar II wojny światowej,
• eksterminacja 6 milionów Żydów i milionów innych uznanych za „podludzi”,
• zniszczenie Europy i traumy pokoleniowe,
• utworzenie systemu terroru opartego na rasizmie, propagandzie i przemocy.

Jak napisał Ian Kershaw: Hitler był ucieleśnieniem nowoczesnego zła politycznego.

Pozostaje postacią historycznie absolutnie wyjątkową – nie przez wielkość, lecz przez skalę zbrodni, jaką był w stanie zaplanować, zorganizować i przeprowadzić z przerażającą systematycznością.