Cztery żony, pięcioro dzieci i burzliwe losy dynastii. Kim były żony Władysława Jagiełły? to historia pełna politycznych decyzji, dramatów rodzinnych i nieoczekiwanych zwrotów akcji. Król, który zdobył polski tron dzięki ślubowi, przez lata walczył o sukcesję i męskiego potomka. Czy jego wybory zapewniły Jagiellonom wieczną chwałę?
Żony Władysława Jagiełły: Jadwiga Andegaweńska, Anna Cylejska, Elżbieta Granowska, Zofia Holszańska
Władysław II Jagiełło miał aż cztery żony, a każdy z jego ślubów miał duże znaczenie polityczne. Pierwszą żoną króla została Jadwiga Andegaweńska, z którą ożenił się 18 lutego 1386 roku. To właśnie dzięki temu małżeństwu Jagiełło zdobył tron Polski. Para doczekała się jedynego dziecka, Elżbiety Bonifacji, która niestety zmarła 13 lipca 1399 roku, zaledwie trzy tygodnie po narodzinach. Niespełna cztery dni później, 17 lipca 1399 roku, odeszła również sama królowa.
Po śmierci Jadwigi sytuacja Jagiełły stała się niepewna. Jego prawa do tronu wynikały głównie z faktu, że był mężem koronowanej królowej. Z tego powodu konieczne było szybkie działanie. Sama Jadwiga, przeczuwając swoją śmierć, doradziła mu ślub z Anną Cylejską, córką hrabiego Wilhelma z Celje. W Polsce była znana jako Anna z Celje. Jej największym atutem było to, że była wnuczką Kazimierza III Wielkiego, co wzmacniało dynastyczne prawa Jagiełły do polskiej korony.
Król początkowo nie był zachwycony tym pomysłem – według podań Anna nie należała do kobiet o wyjątkowej urodzie. Ostatecznie jednak do ślubu doszło 29 stycznia 1402 roku. Z tego związku narodziła się Jadwiga, a relacje między małżonkami były na tyle dobre, że Jan Długosz określił ich małżeństwo jako udane. Anna zmarła w 1416 roku, zostawiając Jagiełłę po raz drugi w roli wdowca.
Miłość czy polityka? Kolejne małżeństwa króla
Dwa pierwsze małżeństwa Jagiełły miały głównie podłoże polityczne, ale trzeci ślub był już jego własnym wyborem. 2 maja 1417 roku w Sanoku król poślubił Elżbietę Granowską, córkę Ottona z Pilczy.
To małżeństwo wywołało niemały skandal – Elżbieta była bowiem aż trzykrotną wdową! W tamtych czasach nie było to mile widziane, szczególnie jeśli chodziło o królewską małżonkę. Jednak Jagiełło postawił na swoim i zdecydował się na ten związek, co pokazuje, że miał on dla niego znaczenie nie tylko polityczne, ale także osobiste. Niestety, Elżbieta zmarła już w 1420 roku, pozostawiając króla po raz trzeci w żałobie.
Król wciąż nie miał męskiego potomka, więc kolejny ślub stał się koniecznością. Tym razem wybranką została Zofia Holszańska, córka księcia Andrzeja Holszańskiego. To małżeństwo okazało się kluczowe dla przyszłości dynastii, ponieważ para doczekała się synów, którzy zapewnili kontynuację rodu Jagiellonów. Zofia urodziła mu w końcu trzech, upragnionych, chłopców:
- Władysława, który później został królem jako Władysław III Warneńczyk,
- Kazimierza, który niestety zmarł rok po narodzinach,
- Kazimierza Andrzeja, znanego jako Kazimierz IV Jagiellończyk, jeden z najważniejszych władców w historii Polski.
To właśnie dzięki Zofii Holszańskiej dynastia Jagiellonów mogła przetrwać i odgrywać kluczową rolę w historii Europy Środkowo-Wschodniej. Można więc powiedzieć, że choć Władysław II Jagiełło żenił się głównie z powodów politycznych, to jego wybory miały ogromny wpływ na przyszłość całego królestwa.
Jadwiga Andegaweńska
11 stycznia 1386 w Wołkowysku polscy panowie ogłosili, że Jadwiga Andegaweńska zgodziła się na małżeństwo z Władysławem Jagiełłą, unieważniając wcześniejsze zaręczyny z Wilhelmem Habsburgiem. Jagiełło przybył do Krakowa, gdzie 15 lutego 1386 przyjął chrzest. Trzy dni później odbył się ślub, a 4 marca został koronowany na króla Polski przez arcybiskupa Bodzantę.
Historycy spierają się o relacje między małżonkami. Jadwiga miała być nieszczęśliwa ze względu na różnice wieku i kultury, ale niektórzy badacze twierdzą, że ich związek był harmonijny, a Jagiełło pełnił rolę opiekuna.
Po zawarciu unii w Krewie i ślubie Jadwiga zachowała status koronowanego króla. Ich polityka koncentrowała się na umocnieniu unii polsko-litewskiej i walce z Zakonem Krzyżackim. W 1387 roku przeprowadzili chrystianizację Litwy, co wzmocniło jej związek z Polską. Jadwiga angażowała się w rozwój kultury i edukacji, a Jagiełło kierował polityką i wojskiem. Po jej śmierci w 1399 roku kontynuował jej działalność.
W 1387 roku Jadwiga poprowadziła polskie rycerstwo na Ruś Czerwoną, odbijając ją z rąk Węgrów. We Lwowie nadała miastu przywileje i przyjęła hołd lenny od hospodara mołdawskiego Piotra I. Po śmierci jej siostry Marii w 1395 sytuacja na Węgrzech się zmieniła i Jadwiga zrezygnowała z tytułu królowej tego kraju. W 1397 roku spotkała się z Zygmuntem Luksemburskim, podpisując układ pokojowy pozwalający Polsce dochodzić roszczeń wobec Krzyżaków. Negocjacje z wielkim mistrzem Konradem von Jungingenem nie przyniosły jednak rezultatów.
Jadwiga otaczała się wybitnymi uczonymi, m.in. Piotrem Wyszem, Mateuszem z Krakowa i Hieronimem z Pragi. Zleciła pierwsze polskie tłumaczenie Księgi Psalmów, znane jako Psałterz floriański. Fundowała kościoły, wspierała klasztory i szpitale. W 1397 roku utworzyła bursę dla studentów polskich i litewskich w Pradze, a także uzyskała zgodę papieża na otwarcie wydziału teologii na Akademii Krakowskiej.
22 czerwca 1399 Jadwiga urodziła córkę Elżbietę Bonifację, która zmarła po trzech tygodniach. Cztery dni później, 17 lipca 1399, królowa zmarła, prawdopodobnie na gorączkę połogową. Pochowano ją w katedrze wawelskiej, a podczas pogrzebu Stanisław ze Skalbmierza wygłosił mowę żałobną.
Anna Cylejska
Była córką Wilhelma von Cilli, hrabiego Celje, oraz Anny Kazimierzówny, wnuczki Kazimierza Wielkiego. Mimo że jej matka była córką polskiego króla, jej małżeństwo z Wilhelmem było kwestionowane przez wielu, a sama Anna nie miała prawa do dziedziczenia tronu.
Po śmierci ojca w 1392 roku, Anna trafiła pod opiekę swojego kuzyna Hermana II Cylejskiego. Zanim doszło do jej małżeństwa z Jagiełłą, w 1400 roku, polska delegacja odwiedziła Celje w celu omówienia tego ślubu. Król Jagiełło początkowo nie był pewny decyzji, ale ostatecznie zgodził się na małżeństwo, które zostało przypieczętowane dyspensą papieską w 1401 roku.
16 lipca 1401 roku Anna przybyła do Krakowa, a ślub z Jagiełłą odbył się dopiero 29 stycznia 1402 roku. Wkrótce potem, 25 lutego 1403 roku, została koronowana na królową Polski. Choć małżeństwo miało charakter polityczny, Anna nie miała większego wpływu na sprawy państwowe. Była głównie obecna na dworze w roli reprezentacyjnej. Jej kontakty z polityką ograniczały się do organizowania wydarzeń dworskich, jak wesele księżnej Cymbarki czy misje chrystianizacyjne na Litwie.
W trakcie małżeństwa Anna była kilkakrotnie oskarżana o zdradę. W 1407 roku Klemens z Moskorzewa oskarżył ją o romans z dwoma rycerzami, a rok później zarzucono jej niewierność z Janem Tęczyńskim. Po śmierci arcybiskupa Mikołaja Kurowskiego, który miał z nią niejednoznaczne relacje, te pomówienia zostały jednak obalone.
Anna zmarła 20 lub 21 marca 1416 roku w Krakowie, a jej pogrzeb odbył się w katedrze wawelskiej. Z małżeństwa z Jagiełłą urodziła córkę, Jadwigę, ogłoszoną następczynią tronu w 1413 roku. Mimo że po jej śmierci Jagiełło ogłosił żałobę na dworze, nie trwała ona długo, bo już kilka dni później król wyjechał na coroczny objazd Wielkopolski.
Elżbieta Granowska
Urodziła się około 1370 roku jako jedyna córka Ottona z Pilczy i Jadwigi Melsztyńskiej. Jej ojciec, bliski współpracownik Kazimierza Wielkiego, zmarł przed 1385 rokiem, a Elżbieta odziedziczyła znaczną część majątku, w tym dobra łańcuckie i Pilicę. W dzieciństwie była pod opieką matki, która w 1386 roku została matką chrzestną Władysława Jagiełły.
Po 1389 roku Elżbieta została porwana przez rycerza Wisła Czambora. Wkrótce potem, dzięki interwencji Jagiełły, została uwolniona przez Jana z Jičina, który ożenił się z nią. Niestety, Jan z Jičina zmarł w 1395 roku, a Elżbieta ponownie stała się wdową.
W 1397 roku Elżbieta wyszła za mąż za Wincentego Granowskiego, kasztelana nakielskiego. Z tego małżeństwa miała pięcioro dzieci, w tym Jadwigę, która później wyszła za Jana z Leksandrowic, oraz Elżbietę, która poślubiła księcia opolskiego Bolka V. Wincenty zmarł w 1410 roku, prawdopodobnie otruty.
W 1416 roku, po śmierci Anny Cylejskiej, król Jagiełło zaczął planować kolejne małżeństwo. Z Elżbietą łączyła go znajomość, którą zawarli za pośrednictwem siostry króla, księżnej Aleksandry. 2 maja 1417 roku w Sanoku wzięli ślub, a w listopadzie tego samego roku Elżbieta została koronowana na królową Polski.
Mimo że związek budził kontrowersje ze względu na jej wiek, liczbę dzieci i brak królewskiego pochodzenia, Jagiełło uzyskał dyspensę papieską. Elżbieta była inicjatorką zjazdu, który odbył się w 1418 roku pomiędzy królem, księciem Witoldem i wielkim mistrzem krzyżackim.
Elżbieta zmarła 12 maja 1420 roku na gruźlicę. Została pochowana w kaplicy Mansjonarskiej w katedrze wawelskiej. Po dwóch stuleciach jej szczątki zostały przeniesione, aby zrobić miejsce dla Stefana Batorego, choć dokładne miejsce ich przeniesienia nie jest znane. W zapiskach historycznych wspomniano, że Elżbieta była kobietą „subtelną i cudną”. Jej potomkinią była Barbara Radziwiłłówna, późniejsza królowa Polski.
Zofia Holszańska
Zofia Holszańska, właściwie Sonka, urodziła się około 1405 roku. Była księżniczką litewsko-ruską i czwartą oraz ostatnią żoną Władysława II Jagiełły, który poślubił ją w 1422 roku. Sonka, po przejściu z prawosławia na katolicką wiarę, przyjęła imię Zofia.
W 1424 roku została koronowana na królową Polski, a jej celem było zapewnienie tronu swojemu synowi, Władysławowi III Warneńczykowi. Po śmierci Jagiełły, w 1434 roku, Władysław został królem, jednak Zofia nie objęła regencji. Po tragicznej śmierci starszego syna w 1444 roku, starała się o koronę dla młodszego, Kazimierza IV Jagiellończyka, który koronował się w 1447 roku.
Zofia pochodziła z litewskiego rodu Holszańskich, a jej ojcem był książę Andrzej Holszański. Po jego śmierci, mieszkała na dworze swojego wuja Semena Druckiego. Władysław Jagiełło poznał ją zimą 1420/1421 roku podczas wizyty w Drucku, gdzie początkowo rozważał małżeństwo z jej siostrą, Wasylisą. Zdecydował się jednak na Sonkę, którą poślubił po jej przyjęciu katolickiego chrztu w Nowogródku w 1422 roku.
Po ślubie Zofia stanęła przed trudnym wyzwaniem, wchodząc w złożoną polityczną rzeczywistość na dworze królewskim. Król Jagiełło często zostawiał ją samą, a także nie dążył do jej koronacji przez prawie dwa lata. Dopiero w marcu 1424 roku Zofia została koronowana, a sama ceremonia odbyła się 5 marca tego roku.
W 1425 roku na świat przyszedł jej syn Władysław, a Zofia z mężem starała się zapewnić mu przyszłość na tronie. Władysław III miał zostać królem, jednak królowa nie objęła regencji, co wzbudziło kontrowersje wśród szlachty. Ponadto, w 1427 roku, Zofia została oskarżona o niewierność małżeńską, a sprawa zakończyła się oczyszczeniem jej imienia.
Po śmierci Jagiełły w 1434 roku, Zofia nie objęła regencji, którą przejęła rada regencyjna. Z biegiem lat coraz bardziej angażowała się w polityczne sprawy. W 1445 roku, po śmierci Władysława III w bitwie pod Warną, starała się o polską koronę dla swojego młodszego syna, Kazimierza. Choć początkowo niechętny, Kazimierz ostatecznie przyjął tron w 1447 roku.
Zofia przez resztę życia mieszkała w Sanoku, gdzie zarządzała swoimi ziemiami. Z czasem stała się autorytetem w regionie. W 1446 roku starała się o koronę dla swojego syna, mając nadzieję, że jego objęcie tronu przywróci stabilność Polsce.
Zofia miała również wpływ na wydarzenia polityczne, w tym na próby pozbycia się biskupa Zbigniewa Oleśnickiego, chociaż nie zawsze udane. Jej ostatnie lata życia były spokojniejsze, lecz nie pozbawione politycznych intryg związanych z jej synami i władzą.
Zofia Holszańska pozostawiła po sobie trwały ślad, szczególnie w dziedzinie kultury, jako inicjatorka pierwszego tłumaczenia Biblii na język polski, znanej jako Biblia królowej Zofii.
Żony Władysława Jagiełły i ich potomstwo
Małżeństwa Władysława Jagiełły miały ogromne znaczenie zarówno polityczne, jak i dla rozwoju dynastii Jagiellonów, kształtując przyszłość Polski i Litwy. Każde z jego związków miało na celu umocnienie pozycji rodu na arenie międzynarodowej, poprzez sojusze z ważnymi europejskimi rodzinami królewskimi i książęcymi.
Jagiellonowie dzięki tym małżeństwom zdobyli kluczowe trony i wzmocnili swoją władzę, a ich potomstwo miało istotny wpływ na politykę regionu przez wiele pokoleń. Ród stał się jedną z najpotężniejszych dynastii w Europie, a same małżeństwa były fundamentem dalszej stabilności państwowej i rozwoju dynastii. Jagiełło skutecznie wykorzystywał małżeństwa jako narzędzie do konsolidowania władzy, a także rozszerzania wpływów swojej rodziny na arenie międzynarodowej.
Bibliografia:
- Borkowska Urszula, Dynastia Jagiellonów w Polsce, Warszawa 2011.
- Jana Długosza Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego, ks. 10 i 11, oprac. D. Turkowska i M. Kowalczyk, Warszawa 2009.
- Krzyżaniakowa Jadwiga, Jerzy Ochmański, Władysław II Jagiełło, Wrocław 1990.
- Wdowiszewski Zygmunt, Genealogia Jagiellonów, Warszawa 1968.
- Wyrozumski Jerzy, Historia Polski do roku 1505, Warszawa 1987.
