Burza, która mogła zakończyć dynastię. Władysław II Jagiełło – król, który przeżył uderzenie pioruna – nie raz wymykał się śmierci i oskarżeniom, że ściąga gniew niebios. Jego życie było pasmem politycznych układów, małżeńskich skandali i nieoczekiwanych zwrotów. A mimo to to właśnie on, litewski neofita z koroną na głowie, przeżył błysk, który mógł spalić wszystko – dosłownie i symbolicznie.
Był silny, męski i waleczny, zdrowo się odżywiał, pił tylko wodę, bo bał się otrucia. Nie lubił jabłek, uwielbiał gruszki, którymi zajadał się w ukryciu. Pokonał Krzyżaków pod Grunwaldem. Nie zgodził się zostać królem Czech, bo bał się papieża. Swoją pierwszą żonę – Jadwigę Andegaweńską poślubił dla uzyskania praw do polskiej korony. Aby utrzymać się na polskim tronie, poślubił wnuczkę Kazimierza Wielkiego – Annę Cylejską. Po jej śmierci, postanowił sam pokierować swoim losem. Poślubił swoją duchową siostrę. Córkę swojej własnej matki chrzestnej – Elżbietę Granowską z Pileckich! Wtedy zaczął się koszmar….
Wspólny wróg
W XIV wieku polska stawała się celem ataków ze strony pogańskiej Litwy. Giedymin przetrzymywał na swoim terytorium polskich jeńców wojennych. Król Władysław Łokietek znał jednak tę zasadę, że nic tak nie łączy jak wspólny wróg. Tym wspólnym wrogiem byli Krzyżacy. Już w lipcu 1320 roku, Łokietek wydał swoją córkę – Elżbietę za króla Węgier – Karola Roberta Andegaweńskiego. Łokietkówna została jego trzecią żoną.
Polski król szukał sojuszników w walce z Krzyżakami. Węgry to jednak było za mało. Łokietek skierował się na Wschód. Postanowił poprosić wielkiego księcia Giedymina o pomoc. Liczył na to, że jeśli jego syn – Kazimierz poślubi córkę Giedymina, Annę „Aldonę” Giedyminównę, to ataki Litwy na Polskę ustaną. Poza tym więzieni jeńcy wojenni powrócą nad Wisłę.
Tak się stało, gdy w 1325 roku, najmłodszy syn Łokietka poślubił Litwinkę w posagu wniosła ona… 24 tys. polskich jeńców wojennych, którzy zostali wypuszczeni z litewskiej niewoli. Oczywiście ponadto, już wtedy zaczął obowiązywać sojusz polsko-litewski, który trwał aż do śmierci Anny „Aldony” Giedyminówny w maju 1339 roku.
Kazimierz Wielki nie miał szczęścia, ponieważ nie doczekał się legalnego męskiego potomka. Z pierwszą żoną miał tylko dwie córki, obie przeżył! Syn jednej z nich – Elżbiety Kazimierzówny, Kaźko IV Słupski, ożenił się z rodzoną siostrą Władysława II Jagiełły – Kenną, która na chrzcie przyjęła imię Joanna. Kazimierz Wielki usynowił Kaźka IV Słupskiego i w swoim testamencie chciał uczynić go swoim następcą. W ten sposób byłby kontynuowany sojusz Polski z Litwą.
Kazimierz Wielki zawarł jednak z Andegawenami umowę, według której, gdyby Kazimierz Wielki nie doczekał się legalnego męskiego potomka, to prawa do polskiego tronu przechodziły na Andegawenów. Oczywiście syn Władysława Łokietka robił później wszystko, żeby ostatecznie do tego nie doszło, ale gdy umarł – 5 listopada 1370 roku – jego miejsce zajął jego siostrzeniec – Ludwik Węgierski. Oznaczało to unię personalną z Węgrami, jednak nie z Litwą.
Krzyżacy poważają Andegawenów
Rządy Ludwika Węgierskiego w Polsce trwały 12 lat (1370-1382). Ludwik Węgierski unikał rezydowania w Polsce, gdyż miał mu przeszkadzać nadwiślański ostry klimat. Doczekał się trzech córek, z których ostatecznie to najmłodsza – Jadwiga Andegaweńska zasiadła na polskim tronie, i to jako pierwszy w historii naszego kraju król płci żeńskiej.
Z uwagi na to, że miała wcześniej dwie starsze siostry, była przeznaczona na żonę dla Wilhelma Habsburga. Para była ze sobą spokrewniona, ponieważ Jadwiga Andegaweńska była prawnuczką Klemencji Habsburżanki – matki Karola Roberta Andegaweńskiego. To z kolei sprawiało, że zarówno przed jej ojcem – Ludwikiem Węgierskim, jak i przed nią, Krzyżacy czuli respekt.
Po śmierci najstarszej siostry – Katarzyny Andegaweńskiej, a później po śmierci ojca – Ludwika Węgierskiego, decyzją matki – Elżbiety Bośniaczki, została wysłana Jadwiga, z dwuletnim okresem zwłoki do Krakowa. Została koronowana na króla Polski – 16 października 1384 roku na Wawelu. W Polsce były inne priorytety. Nadal dążono do sojuszu z Litwą, dlatego postanowiono wydać Jadwigę Andegaweńską za Władysława II Jagiełłę.
W tym celu w sierpniu 1385 roku w Krewie, zawarto umowę przedmałżeńską z Jagiełłą, która później skutkowała unią personalną Polski i Litwy. Litwin zobowiązał się zapłacić odszkodowanie Habsburgom za zerwane zaręczyny Jadwigi Andegaweńskiej z Wilhelmem Habsburgiem, ochrzcić Litwę, no i oczywiście siebie, a także ożenić się z najmłodszą córką Ludwika Węgierskiego i przyjąć polską koronę.
Już 18 lutego 1386 roku odbył się ślub Jadwigi i Jagiełły, kilka dni po tym jak Jagiełło przyjął chrzest. Jego matką chrzestną była Jadwiga Pilecka z Melsztyńskich, matka Elżbiety Pileckiej, później Granowskiej, która później zostanie trzecią żoną Jagiełły i odegra kluczową rolę w tej historii.
Neofita na polskim tronie
Chrzest Litwy i koronacja Jagiełły na króla Polski były nie na rękę Krzyżakom, którzy czekali tylko na to, by wytknąć Jagielle jakąś słabość. Oczywiście przyczepili się do tego, że Jagiełło był neofitą, a jego nawrócenie jest nieszczere i często odprawia pogańskie zwyczaje, znane z Litwy, zanim przyjęła religię rzymskokatolicką
Krzyżackie zapędy powstrzymywała pierwsza żona Jagiełły – Jadwiga Andegaweńska, która jako prawnuczka Klemencji Habsburżanki i szwagierka i krewna Zygmunta Luksemburskiego miała u nich poważanie. Gdy zmatła – 17 lipca 1399 roku – wojna z Krzyżakami była tylko kwestią czasu. Doszło do niej w 1409 roku, dokładnie dekadę po śmierci Andegawenki, która przed tym przestrzegała.
Jagiełło, aby utrzymać władzę w Polsce poślubił wnuczkę ostatniego Piasta na polskim tronie – Annę Cylejską. To do niej pisał o triumfie, jaki odniósł nad Krzyżami – 15 lipca 1410 roku. Doczekał się z nią córki – Jadwigi Jagiellonki. Anna Cylejska zmarła w 1416 roku, a Jagiełło ożenił się wówczas z córką swojej matki chrzestnej = Elżbietą Granowską. Wywołało to skandal na krakowskim dworze.
Gniew Boży
Ślub z Granowską w Sanoku, 2 maja 1417 roku, a później jej koronacja na królową Polski, otworzyły puszkę Pandory. Zbigniew Oleśnicki, który uratował Jagielle życie pod Grunwaldem popadł w konflikt z królem. Królewski sekretarz Stanisław Ciołek, nazwał nową królową maciorą wycieńczoną połogami (trzecia żona Jagiełły miała 45 lat i nie urodziła królowi dziedzica), za co został wyrzucony przez Jagiełłę z królewskiej kancelarii, do której wrócił już po śmierci Granowskiej, gdy królową była już Zofia Holszańska.
Pogoda również dała znać, że jest „niezadowolona”. Oczywiście w średniowieczu wszystkie takie zjawiska, jak deszcz, pioruny i wichury utożsamiano z gniewem Bożym. Gdy Jagiełło i Granowska wzięli ślub, niebo pociemniało, zaczął padać ulewny deszcz i zerwała się wichura. To był pierwszy znak dla ludzi średniowiecza, że ich król żeniąc się ze swoją poddaną, a w dodatku duchową siostrą, popełnił fatalny błąd… a miało być jeszcze gorzej!
W 1419 roku, gdy para królewska jechała karetą, uderzył w nią piorun. Zginęły konie i woźnica. Jagielle nic się nie stało, poza częściową utratą słuchu. Oczywiście Zbigniew Oleśnicki nie mógł się powstrzymać, by znów nie wytknąć królowi ożenku z niewłaściwą kobietą!
Elżbieta Granowska zmarła w 1420 roku, co spotkało się z ogromnym zadowoleniem ze strony poddanych. Jagiełło zwlekał z kolejnym małżeństwem dwa lata. Czwartą żoną Jagiełły została Zofia Holszańska. To ona w końcu, urodziła mu upragnionych synów.
Bibliografia:
- Frost R., Oksfordzka historia unii polsko-litewskiej. Powstanie i rozwój 1385-1569, Poznań 2018
- Krzyżaniakowa J., Ochmański J., Władysław II Jagiełło, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź 1990.
- Wyrozumski J., Kazimierz Wielki, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź 1986.
Władysław II Jagiełło, Jadwiga Andegaweńska, Elżbieta Granowska, Anna Cylejska, Zofia Holszańska, Kazimierz Wielki, Ludwik Węgierski, unia polsko-litewska, Krzyżacy, bitwa pod Grunwaldem, średniowiecze, piorun, Polska, Litwa, XIV wiek, XV wiek, 1320, 1325, 1339, 1370, 1384, 1385, 1386, 1399, 1409, 1410, 1416, 1417, 1419, 1420,
