Biało-czerwona szachownica nad ZSRR. Początki lotnictwa LWP | Część 1

Nauka pilotażu odbywała się na samolotach Jakowlew Ut-2, z silnikiem M-110 o mocy 125 KM. Formowany w Grigorjewskoje pułk otrzymał 5 samolotów Ut-2[10]. Program przewidywał wykonanie kilkudziesięciu lotów z instruktorem oraz kilku samodzielnych. Na jednego ucznia przypadało około stu lotów szkolnych, które miał wykonać w czasie ok. 25 godzin[11]. Następnie uczniowie rozpoczynali naukę na bardziej zaawansowanej maszynie – Jakowlewie Jak-7.

Żołnierze 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki wyruszają na front. Fot. Wikipedia Commons
Żołnierze 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki wyruszają na front. Fot. Wikipedia Commons

W pierwszej grupie znalazł się również Edward Chromy, urodzony 4 października 1922 r. w Pińsku. Jako uczeń działał aktywnie w harcerstwie, interesował się również lotnictwem. W chwili wybuchu wojny miał niespełna 17 lat, jednakże nie uchroniło go to przed aresztowaniem za posiadanie pistoletu, który zabrał z rusznikarni portu przed wkroczeniem Armii Czerwonej do Pińska[12]. Po trzech miesiącach spędzonych w różnych więzieniach, m.in. w Baranowiczach, został skazany na 5 lat łagrów. Jak na sowieckie warunki, był to stosunkowo łagodny wyrok, gdyż począwszy od 1935 r. w ZSRR młodzież od 12 roku życia odpowiadała tak jak osoby dorosłe, nie wyłączając rozstrzelania[13] i długoletniego więzienia[14].
E. Chromy, jako więzień sowieckiego łagru, pracował niewolniczo przy wyrębie i cięciu drzewa, a później przy budowie drogi. Łagier do którego trafił znajdował się gdzieś pomiędzy rzekami Uchta i Peczora w dzisiejszej republice Komi. Podobnie jak wielu innych polskich więźniów nie został zwolniony z łagru od razu po podpisaniu układu Sikorski-Majski, na mocy którego w ZSRR miała powstać armia polska dowodzona przez gen. Władysława Andersa. W wielu przypadkach, opisanych m.in. przez Gustawa Herling-Grudzińskiego, Polacy musieli organizować akcje protestacyjne w celu zwolnienia ich z łagru. O ile jednak autor Innego świata „zdążył do Andersa”, o tyle Edward Chromy takiego szczęścia nie miał. Wraz z grupą innych polskich więźniów został zwolniony dopiero w marcu 1942 r., w czasie gdy władze sowieckie zaprzestały akcji rekrutacyjnej do „armii Andersa”. Wkrótce potem wojsko polskie zostało ewakuowane z ZSRR.

Samolot szkolny UT-2. Fot. Wikipedia Commons
Samolot szkolny UT-2. Fot. Wikipedia Commons

Grupa zwolnionych więźniów, w skład której wchodził E. Chromy, została przewieziona do kolejnego obozu, skąd transportem rzecznym przewieziono ich do miasta Syktywkar, stolicy republiki Komi. Syktywkar, przed marcem 1930 r. Ust-Sysolsk, do dnia dzisiejszego pozostaje ważnym ośrodkiem produkcji celulozy i papieru.

Polacy nie spędzili jednak zbyt wiele czasu w stolicy. Z Syktywaru skierowano ich do jednego z licznych w Republice Komi posiołków. W nowym miejscu E. Chromy wraz z towarzyszami ponownie pracował przy wyrębie drzewa. Późniejszy pilot myśliwca odpowiadał za ostrzenie pił, jednakże wciąż liczył, że na terenie ZSRR znajdują się jakieś polskie jednostki. Po kilku tygodniach uciekł z dotychczasowego miejsca pobytu i wędrował po ZSRR w ich poszukiwaniu. Podczas swojej wędrówki chodził od kołchozu do kołchozu, w których wykonywał różne drobne prace w zamian za żywność. Ostatecznie w trzecim napotkanym kołchozie spędził jesień i zimę 1942 r., by w końcu w maju 1943 r. trafić do Sielc nad Oką, gdzie formowano polskie jednostki w ZSRR[15].

Po przyjęciu do tworzonej w Sielcach 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki E. Chromy początkowo trafił do wchodzącego w skład dywizji oddziału czołgów, wyposażonego w radzieckie T-34. Pamięć o hobby z czasów młodości wkrótce o sobie przypomniała. Słynna 1 Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki miała być zalążkiem polskiej armii tworzonej przez Sowietów w ZSRR. 1 Armia Wojska Polskiego miała otrzymać wszelkie możliwe jednostki – stąd choćby formowanie 1 Brygady Pancernej (znanej dzięki serialowi i książce „Czterej pancerni i pies”). Podobnie było w przypadku lotnictwa.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*