Droga Irlandii do uwolnienia się spod panowania Wielkiej Brytanii

Theobald Tone – przywódca Ruchu Zjednoczonych Irlandczyków, ateista  wierzący, że tylko wspólną walką katolików i protestantów Irlandia może odzyskać niepodległość.
Theobald Tone – przywódca Ruchu Zjednoczonych Irlandczyków, ateista wierzący, że tylko wspólną walką katolików i protestantów Irlandia może odzyskać niepodległość.

Praktycznie od początku walki o niepodległość Irlandii jeden z największych problemów stanowił konflikt między katolikami a protestantami. Ogromnym sukcesem w pojednaniu tych dwóch odłamów religijnych był stworzony pod wpływem inspiracji rewolucją francuską Ruch Zjednoczonych Irlandczyków, na którego czele stanął Theobalt Wolfe Tone. Przywódca sam będący ateistą wiedział, że Irlandia ma szansę na sukces, tylko jeśli katolicy i protestanci dojdą do porozumienia, a rewolucja obejmie przede wszystkim chłopów. Ruch szybko się rozprzestrzeniał i zyskiwał na popularności, początkowo opierając się na trzech głównych założeniach mówiących, że zależność od Anglii jest szkodliwa, a parlament musi przeprowadzić reformy, które według trzeciego punktu muszą być sprawiedliwe, a zatem objąć wszystkich. Można uczciwie powiedzieć, ze Zjednoczeni Irlandczycy rozpoczęli walkę o prawa człowieka. Ruch współpracując z Komitetem Katolickim udał się w delegację do króla i udało im się wypracować w 1793r. ustawę o poprawie sytuacji katolików. Był to olbrzymi sukces i przełom w sytuacji, zanim jednak weszła ona w życie w tym samym roku Anglia rozpoczęła wojnę z Francją i niejako przy okazji także z Ruchem, który od tego momentu zmuszony był działaś w konspiracji, a sam Tone musiał uciekać z kraju.  W Irlandii rozpoczęły się zamieszki, a ludność walczyła między sobą. W 1796r. Tone po wcześniejszym porozumieniu z Francuzami, próbował dostać się wraz z oddziałem francuskiej armii do swojej ojczyzny, co okazało się niemożliwe ze względu na złe warunki atmosferyczne. Rebelia zmuszona była ogłosić kapitulacje, a sama Anglia obawiając się sił francuskich, starała się wkupić w łaski katolików, licząc na ich poparcie. Uspokojenie nastrojów jednak nie nastąpiło. Już w 1798 doszło do kolejnego tym razem krwawego powstania, będącego prawdziwą wojną. Największym problemem stał się powstałe we wrześniu 1791r. Stowarzyszenie Orańskie, złożone głównie z protestantów, które stanęło do walki z rewolucjonistami. Rewolucja nie miała szans, zniszczona niejako przez samych Irlandczyków, sprzymierzonych z okupantami. Wielu z nich wolało bowiem unie z Anglią bez niepodległości, niż wolność bez hegemonii protestantów. Ostatecznie wybrano właśnie takie rozwiązanie. W 1800 r. Irlandia stała się prowincją Wielkiej Brytanii[16]. Teoretycznie zachowano odrębną administrację, ale ostatecznie unia gwarantowała zależność Irlandii, utratę samodzielności politycznej, przyspieszała upadek gospodarczy, a katolikom nie przyznawała praw[17]. Ostatnią próbą ochrony przed unią było powstanie niedobitków Zjednoczonych, z Robertem Emmetaem na czele w 1803r. Powstanie natychmiast rozbito, a samego przywódcę czekała śmierć na szubienicy[18].

Kolejną ważną postacią jest Daniel O’Connel, który ostatecznie zwyciężył w walce o równouprawnienie katolików w 1829r. przy pomocy założonego przez siebie Stowarzyszenia Katolickiego. Rok wcześniej ciesząc się ogromnym poparciem dostał się do Izby Gmin.  Mimo tego niewątpliwego sukcesu, w Irlandii nie panował spokój i w 1832r. wybuchła spontanicznie wojna o zniesienie dziesięciny, która szybko objęła cały naród i zakończyła się pomniejszeniem dziesięciny. O’Connel umiejący wykorzystać wcześniejsze sukcesy został wkrótce lordem merem Dublina i rozpoczął walkę o odwołanie unii[19]. W 1843r. rozwinął olbrzymią akcję agitacyjną. Tym razem jednak jego pokojowe metody nie zadziałały, a sama akcja okazała się klęską.

Kolejne niepowodzenia nie zniechęciły dążeń Irlandii – następny bunt zwany powstanie Smitha O’Briena wybuchł w 1848r., a jego bezpośrednią przyczyną był tzw. „Wieki Głód” w latach 1846-1847, spowodowany m.in. nieurodzajem ziemniaków i doprowadzający do stopniowego wyludniania się kraju. Już wcześniej wokół O’Connela zaczęła grupować się „Młoda Irlandia”, wydająca czasopismo „Naród”, jednak dopiero śmierć lidera w 1846r, doprowadziła do powołania Konfederacji Irlandzkiej, która w pokojowy sposób miała rozwiązać unię. Z czasem jednak bardziej radykalni przedstawiciele zaczęli dążyć do wybuchu powstania. Ostatecznie na wezwanie w 1848r. stawiło się kilkaset osób praktycznie bez broni oraz bez jedzenia. Przywódcy zostali skazani na zesłanie, a rebelia prawie natychmiast upadła[20].

Po klęsce 1848 roku powstała Liga Obrony Praw Dzierżawców, jednak prawdziwie silną organizacją dążącą do wznowienia działalności prowadzonej przez Zjednoczonych Irlandczyków było Bractwo Fenianów (Irlandzkie Bractwo Republikańskie). Jest to jeden z najbardziej długotrwałych związków rewolucyjnych. Próbowali wywołać oni powstania w 1865 i 1867r. jednak oba okazały się całkowitą klęską, a samo bractwo upadło[21].

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

*