Zdecydowanie najważniejszym punktem w walce o niepodległość jest okres od pojawienia się Parnella i jego walki w parlamencie, przez rewolucję wszczętą przez Connollye’go i Pearse’a w 1916, aż do konstytucji 1922r i podziału Irlandii w 1925[22]. Początkowo skupiono się na walkę o amnestię dla osób uczestniczących w wydarzeniach 1865 i 1867, jednak w 1870 powstała irlandzka partia narodowa pragnąca dla swojej ojczyzny autonomii. Irlandzka Partia Autonomistów rozpoczęła walkę w parlamencie o niezależność, jednocześnie starając się zmodyfikować ustawę o ziemi. W ten sposób Parnell działał w parlamencie, jednocześnie popierając Ligę Rolną. Walka zwłaszcza w kwestii ziemi dla Irlandczyków była tak zacięta, że w 1881r. wprowadzono stan wyjątkowy, jednocześnie jednak modyfikując ustawę rolną[23]. Nastroje jednak nie opadły. W końcu Anglia zdecydowała się na negocjacje z Parnellem, a ich skutkiem było porozumienie w Kilmainham, znoszące stan wyjątkowy i dopuszczające partię autonomiczną do współpracy z rządem[24]. Był to sukces jakiego nie osiągnięto nigdy wcześniej. 6 maja 1882r. nowy wicekról został zamordowany przez nieznanych morderców. Był to oficjalny koniec porozumienia. Mimo to udało się stworzyć pierwszy projekt ustawy o autonomii. Z czasem jednak wzrosła nagonka przeciw Parnellowi. Miał być on bowiem zamieszany w różne „zbrodnie”. Oszczerstwa te odniosły jednak przeciwny skutek, wkrótce Parnell zdobył popularność i został obwołany „niekoronowanym królem Irlandii”. Nadzieje na sukces rozwiały się wraz z jego śmiercią w 1891, chociaż podjęto próbę przedstawienia jeszcze jednej ustawy o autonomii w 1893r[25]. Po raz pierwszy od dawna sytuacja wydawała się uspokojona. Wciąż trwały polityczne walki w parlamencie, ale naród zwłaszcza, gdy wybuchła I wojna światowa, wydawał się pewny uzyskania niezależności. Paradoksalnie wojna przyniosła Irlandii rozkwit i pomyślność, a gospodarka wychodziła z kryzysu. W takich właśnie warunkach trwały przygotowania do powstania. W Poniedziałek wielkanocny w 1916r. ulicami Dublina przemaszerował oddział, a przewodniczący Rządu Tymczasowego odczytał deklaracje, tym samym proklamując republikę. Po tygodniu walk powstanie stłumiono, naród nie odpowiedział na wezwanie do broni[26]. Jednak w wyniku wyborów w 1819wygrali kandydaci przebywający w angielskich więzieniach, głównie represjonowani po wydarzeniach 1916r. Obwołali się oni Sejmem Irlandii i rządem „republiki ustanowionej na Wielkanoc 1916”. Anglia nie potraktowała tych deklaracji poważnie i w związku z tym Irlandczycy zaczęli przygotowywać się do zbrojnej walki – tak powstała „słynna” dziś na cały świat IRA, która w 1919 ruszyła do walki. W tym okresie sytuacja wyspy niczym nie różni się od sytuacji Polski okupowanej przez Niemców w czasie II wojny światowej[27]. IRA rosła w siłę, zmuszając Anglię do ustępstw. W ten sposób w 1920 uchwalono ustawę o administracji Irlandii, która jednak była nie do przyjęcia dla strony irlandzkiej. Przerwana została komunikacja, zapanował ogólny chaos. Rozpoczęto rokowania, które ciągnęły się aż do 6.12.1921r. Ostatecznie w 1922 wydano Konstytucję Wolnego Państwa Irlandzkiego, która zakładała, że Irlandia będzie tylko częścią Brytyjskiej Wspólnoty Narodów[28], wyłączając z Wolnego Państwa Irlandię Północną, która pozostała przy Wielkiej Brytanii. Nie zadowoliło to jednak IRA, która dążyła do pełnej niezależności. W 1932r. do władzy doszedł Eamon De Valera, który natychmiast rozpoczął działania separatystyczne, wywołując tym samym wojnę gospodarczą. Ostatecznie w 1932 udało mu się znieść przysięgę na wierność królowi, a w 1937r. Irlandia uchwaliła nową konstytucje, która potwierdziła niezależność Irlandii, ustanowiła irlandzki językiem narodowym, a także gwarantowała wierze katolickiej uprzywilejowaną pozycję[29]. Ostatecznie stosunki brytyjsko-irlandzkie uregulowały dwa porozumienia o współpracy z 1985r i zastępujące je z 1998[30].
Z założenia niniejsza praca miała w zarysie pokazać jak wiele wysiłku kosztowało Irlandię uzyskanie pełnej niezależności od Wielkiej Brytanii. Aż trudo uwierzyć jak wiele najazdów odparli mieszkańcy wyspy, a z czasem ile buntów, rebelii i powstań wywołali. Przez lata miejscowa ludność musiała walczyć najpierw z licznymi najazdami, a z czasem, gdy została kolonią w pełnym tego słowa znaczeniu niejako na nowo musiała rozpocząć działania mające na celu oderwanie się od wyniszczającej ją gospodarczo zależności. Zakończona sukcesem wieloletnia walka o niepodległość, przeplata się z zażartym bojem o równouprawnienie katolików, o godne warunki życia na wsi, o wszystko co dziś nazywamy prawami człowieka. Warto zaznaczyć, że nie była to wojna tylko w znaczeniu militarnym, ale także wojna w polityce. Tym bardziej niepodległa Irlandia zasługuje na szacunek, że w pewnych momentach dominacja brytyjska okazywała się horrorem porównywalnym z okupacją hitlerowską w Polsce. Dodatkowo warto zaznaczyć, że do dziś niejasna pozostaje sytuacja Irlandii Północnej, gdzie pomimo oficjalnego złożenia broni w 2005r. przez organizację IRA, która terrorem dążyła do przyłączenia tych terenów do Irlandii, konflikt między katolicką i protestancką ludnością ciągle trwa. Najważniejsze jednak, że Irlandia cieszy się dziś niezależnością, mimo iż okupiła ją wieloletnią męczarnią. Natomiast sytuacje Irlandii Północnej najlepiej opisała specjalistka od tematu Agnieszka Piórko: „Mam nadzieję, że już niebawem nadejdzie dzień, w którym sytuacja Irlandii Północnej będzie stabilna, a katolicy i protestanci nauczą się żyć w spokoju obok siebie. Przecież i tak są na siebie skazani”[31].
Kamila Bulińska
Bibliografia
Grzybowski S., Historia Irlandii, Wrocław 1977.
Jackson T.A., Walka Irlandii o wolność, Warszawa 1955.
Kucharski A., Historia Irlandii w źródłach 1155-1998, Brzezia Łąka 2013.
Moody T.W. i Martin F.X., Historia Irlandii, Poznań 1998.
Piórko A., Historia Irlandii Północnej, Toruń 2008.
Przypisy:
[1] S. Grzybowski, Historia Irlandii, Wrocław 1977, s. 5.
[2] Tamże, s.10.
[3] Tamże, s. 77-78.
[4] T.A. Jackson, Walka Irlandii o wolność, Warszawa 1955, s. 19.
[5] Tamże, s. 20-21.
[6] T.W. Moody i F.X. Martin, Historia Irlandii, Poznań 1998, s. 174.
[7] Tamże, s. 175.
[8] T.A. Jackson, Walka Irlandii o wolność, Warszawa 1955, s. 24-27.
[9] S. Grzybowski, Historia Irlandii, Wrocław 1977, s. 127.
[10] Tamże, s. 149- 152.
[11] T.A. Jackson, Walka Irlandii o wolność, Warszawa 1955, s. 31.
[12] Tamże. s. 32-33, S. Grzybowski, Historia Irlandii, Wrocław 1977, s. 193 – 196.
[13] T.A. Jackson, Walka Irlandii o wolność, Warszawa 1955, s. 61-66.
[14] Tamże, str. 66-70.
[15] S. Grzybowski, Historia Irlandii, Wrocław 1977, s. 216-219.
[16] T.A. Jackson, Walka Irlandii o wolność, Warszawa 1955, s. 85-128, S. Grzybowski, Historia Irlandii, Wrocław 1977, s. 219-228.
[17] S. Grzybowski, Historia Irlandii, s. 229.
[18] Tamże, s. 228.
[19] Tamże, s. 237-240.
[20] T.A. Jackson, Walka Irlandii o wolność, s.175-178.
[21] Tamże, s.181, 197.
[22] Tamże, s.210.
[23] Tamże, s.232.
[24] Tamże, s.233-234.
[25] Tamże, s.253.
[26] S.Grzybowski, Historia Irlandii, Wrocław 1977, str.274-275.
[27] Tamże, s. 277-279.
[28] A.Kucharski, Historia Irlandii w źródłach 1155-1998, Brzezia Łąka 2013, str.61.
[29] Tamże, s. 69-75.
[30] Tamże, s.77 + 91.
[31] A.Piórko, Historia Irlandii Północnej, Toruń 2008, s.235.
