Różnice poszczególnych zagadnień prawa małżeńskiego w Kodeksach Prawa Kanonicznego z lat 1917 i 1983

Posoborowa kodyfikacja prawa kanonicznego, rozpoczęta formalnie 28 marca 1963 r. przez papieża Jana XXIII, kontynuowana była przez jego następców: Pawła VI, Jana Pawła I i Jana Pawła II i trwała 20 lat. Zmierzała ona do gruntownej rewizji norm Kodeksu prawa kanonicznego z 1917 roku, które w wielu dziedzinach, m.in. w przedmiocie małżeństwa, wymagały zdecydowanej nowelizacji. Rezultatem żmudnych prac Papieskiej Komisji do Rewizji Kodeksu Prawa Kanonicznego, wspieranej przez konsultorów zajmujących się poszczególnymi działami prawa kodeksowego, stał się Kodeks prawa kanonicznego, obowiązujący w Kościele Łacińskim, promulgowany przez papieża Jana Pawła II w dniu 25 stycznia 1983 r. konstytucją apostolską Sacrae disciplinae leges; wszedł on w życie 27 listopada tego samego roku.”[1]

Benedykt XV - Pontyfikat 3 września 1914 – 22 stycznia 1922 Zdj. Wikimedia Commons
Benedykt XV – Pontyfikat 3 września 1914 – 22 stycznia 1922
Zdj. Wikimedia Commons

Kodeks ten wniósł wiele zmian do ustawodawstwa Kościoła, podejmując także reformę prawa małżeńskiego. W tej pracy chciałabym się skupić na kilku aspektach tych zmian dotyczących właśnie małżeństwa.

W kodeksie z 1917 roku spraw małżeństwa dotyczą kanony od 1012 do 1143 umieszczone w tytule 7, części 1, księgi 3. W kodeksie z 1983 roku natomiast kanony od 1055 do 1165 z tytułu 7, części 1, księgi 4.

Małżeństwo w języku łacińskim nosi nazwę matrimonium, która wywodzi się od słów mater (matka) i munus (obowiązek); drugą nazwą jest coniugium od commune iugum (wspólny

ciężar, trud). (…) Modestinus, wybitny prawnik rzymski z III w. po Chr. określił małżeństwo jako związek mężczyzny i kobiety, będący zespoleniem na całe życie, powodujący współudział w prawach boskich i ludzkich. Według Instytucji cesarza Justyniana (VI w.) małżeństwo jest związkiem mężczyzny i kobiety obejmującym niepodzielną wspólnotę życia. Z tych określeń wynika, że małżeństwo u Rzymian było pojmowane jako trwały związek jednego mężczyzny z jedną kobietą, zobowiązujący do pełnej wspólnoty życia i powodujący określone skutki prawne. Przyczyną sprawczą małżeństwa była zgoda małżeńska. Takie określenie małżeństwa upowszechniło się w średniowiecznej nauce prawa kanonicznego. Zmodyfikowali je wykładowcy prawa. KPK z 1917 r. nie podawał definicji małżeństwa.” [2]

Kodeks z 1983 r. taką definicję posiada, formułując ją w treści kanonu 1055:

§ 1. Małżeńskie przymierze, przez które mężczyzna i kobieta tworzą ze sobą wspólnotę całego życia, skierowaną ze swej natury do dobra małżonków oraz do zrodzenia i wychowania potomstwa, zostało między ochrzczonymi podniesione przez Chrystusa Pana do godności sakramentu.

§ 2. Z tej racji między ochrzczonymi nie może istnieć ważna umowa małżeńska, która tym samym nie byłaby sakramentem.

Odnosi się także do rzymskiej konstrukcji małżeństwa jako zgody stron w kanonie 1057:

§ 1. Małżeństwo stwarza zgoda stron między osobami prawnie do tego zdolnymi, wyrażona zgodnie z prawem, której nie może uzupełnić żadna ludzka władza.

§ 2. Zgoda małżeńska jest aktem woli, którym mężczyzna i kobieta w nieodwołalnym przymierzu wzajemnie się sobie oddają i przyjmują w celu stworzenia małżeństwa.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*