Cele małżeństwa
„Według nauki Kościoła małżeństwo pochodzi od Boga, jest instytucją Bożego prawa naturalnego, której przez Stwórcę zostały wyznaczone bardzo konkretne cele.”[3]
Zarówno kodeks z 1917 r. jak i z 1983 r. określają dokładnie te cele:
KPK 1917:
Can 1013 §1. Matrimonii finis primarius est procreatio atque educatio prolis: secundarius mutuum adiutorium et remedium concupiscentiae.
Podstawowym celem małżeństwa jest prokreacja i wychowanie potomstwa; wtórnym wzajemna pomoc i zaspokojenie popędu.
KPK 1983:
Kan. 1055 § 1. Małżeńskie przymierze, przez które mężczyzna i kobieta tworzą ze sobą wspólnotę całego życia, skierowaną ze swej natury do dobra małżonków oraz do zrodzenia i wychowania potomstwa, zostało między ochrzczonymi podniesione przez Chrystusa Pana do godności sakramentu.
Widoczna jest zasadnicza różnica. Kodeks wcześniejszy dzieli cele małżeństwa na podstawowe i wtórne, uznając wyższość pierwszych nad drugimi. Natomiast kodeks późniejszy nie dokonuje hierarchii, uznając wszystkie cele za równoważne i esencjonalne.
„Z soborowego nauczania o małżeństwie i z kodeksowej jego definicji wynika, iż małżeństwo
nie zostało ustanowione wyłącznie do zrodzenia potomstwa; sama bowiem natura nierozerwalnego związku między mężczyzną a kobietą oraz dobro potomstwa wymagają, aby także wzajemna miłość małżonków odpowiednio się wyrażała, aby się rozwijała i dojrzewała. Na podstawie wyżej przedstawionych racji KPK stwierdza, że wspólnota małżeńska ze swej natury zmierza także do dobra małżonków. Prawodawca kodeksowy nie określa bliżej <<dobra małżonków>>, zostawiając miejsce na ciągłe poznawanie natury ludzkiej i ciągłe precyzowanie, co należy do istoty dobra małżonków.”[4]
Pewne różnice pomiędzy kodeksami dostrzec można także w temacie przeszkód małżeńskich.
„Już prawo żydowskie stosowało zakazy zawierania małżeństwa z członkami obcych plemion. Tak więc pojęcie przeszkód małżeńskich w Kościele nie było czymś całkowicie nowym. Dowodem na istnienie przeszkód w pierwszych wiekach chrześcijaństwa był zakaz zawierania związków małżeńskich z heretykami. Pierwszy wykaz przeszkód małżeńskich znany jest z Synodu Rzymskiego z 721 r., jego uchwały miały jednak charakter prawa partykularnego. W Dekrecie Gracjana (XII w.) liczne teksty mówią o zakazie zawierania małżeństwa. W tym okresie jawi się tendencja do wyróżniania przeszkód zrywających i wzbraniających. Dopiero dekretały papieskie przyczyniły się do bliższego sprecyzowania w średniowieczu przeszkód małżeńskich, zwłaszcza pokrewieństwa i powinowactwa. Prowadzenie wojen i zawieranie małżeństwa w wąskim gronie osób, np. w obrębie murów danego miasta, wpływało na rozbudowanie zakresu tych przeszkód. Od Soboru Laterańskiego IV w 1215 r. zauważa się zmniejszenie tego zakresu na skutek zwiększającej się migracji ludności. Ciągły brak autentycznych katalogów przeszkód powodował ukazywanie się
katalogów prywatnych. Dopiero KPK z 1917 r. określił dokładniej tak pojęcie, jak i podział
przeszkód małżeńskich.”[5]
Kodeks z 1917 roku wyróżniał przeszkody wzbraniające oraz zrywające. Wzbraniające to przeszkody niezwalające na zawarcie małżeństwa, jednak zawarte z ich złamaniem nadal pozostawało ważne. W kodeksie z 1983 roku zostały one zastąpione zakazami.
“ (…) istnieją w prawie zakazy zawierania małżeństwa (dotyczą one np. osób związanych: prywatnym ślubem czystości lub ślubem publicznym czystości, ale czasowym lub ślubem czystości
wieczystym, lecz nie publicznym, złożonym w instytucie zakonnym albo świeckim, bądź też
w stowarzyszeniu życia apostolskiego. Zakaz dotyczy tylko godziwości. Z chwilą
wygaśnięcia ślubu lub uzyskania od niego dyspensy zakaz ustaje. Mogą też być jeszcze inne
zakazy.”[6]
„Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 roku wprowadził wiele istotnych zmian odnośnie przeszkód małżeńskich. Nie uwzględniono w nim między innymi tzw. przeszkód wzbraniających, pozostały jedynie przeszkody zrywające, których zaistnienie powoduje nieważność małżeństwa.”[7]
Kan. 1073 – Przeszkoda zrywająca czyni osobę niezdolną do ważnego zawarcia małżeństwa.
