Sierpień 2025 w Muzeum Dulag 121 – historia, pamięć i wspólne doświadczenie

W mieście, gdzie echo wojennych krzyków nie zdążyło jeszcze całkiem ucichnąć, pamięć wciąż mówi ludzkim głosem. Sierpień 2025 w Muzeum Dulag 121 stanie się czasem spotkania z przeszłością – nie na pomniku, lecz twarzą w twarz. Są miejsca, gdzie historia nie daje się zamknąć w książce – trzeba ją przejść piechotą, wysłuchać, zaśpiewać.

Muzeum Dulag 121 zaprasza w sierpniu 2025 roku do udziału w cyklu wydarzeń edukacyjnych, artystycznych i historycznych, które będą upamiętniać 81. rocznicę wybuchu powstania warszawskiego. Ten szczególny miesiąc stanie się okazją do głębszego poznania dramatycznych losów mieszkańców Warszawy oraz do wspólnej refleksji nad znaczeniem pamięci historycznej w dzisiejszym świecie.

W programie przewidziane są:

• spacery edukacyjno-historyczne śladami zbrodni dokonanych na ludności cywilnej w czasie Powstania, prowadzone przez Piotra Brulikisa,
• rodzinne śpiewanie piosenek powstańczych w Pruszkowie,
• warsztaty artystyczne z linorytu dla dorosłych w ramach cyklu Wieczór w Muzeum,
• dzień otwarty na cmentarzu żydowskim w Pruszkowie – część Festiwalu Kultury Żydowskiej w Grodzisku Mazowieckim.

Wszystkie wydarzenia są otwarte i bezpłatne, choć na niektóre obowiązują wcześniejsze zapisy. Szczegółowe informacje są dostępne na stronie internetowej.

Sierpień 2025 w Muzeum Dulag 121: spacer śladami zbrodni na ludności cywilnej Ochoty

Już w sobotę, 2 sierpnia 2025 roku, o godzinie 12:00, odbędzie się pierwszy z zaplanowanych spacerów edukacyjno-historycznych z cyklu Losy Ludności Cywilnej Powstańczej Warszawy. Wydarzenie zatytułowane „Nie tylko Zieleniak. Śladami zbrodni na ludności cywilnej powstańczej Ochoty” zostanie poprowadzone przez Piotra Brulikisa, badacza historii powstania warszawskiego i twórcę portalu Rzeź Woli Warszawa 1944.

Zbiórka uczestników odbędzie się pod budynkiem Urzędu Dzielnicy Ochota przy ul. Grójeckiej 17A. Spacer potrwa około 2,5 godziny i obejmie trasę: Tarczyńska – Grójecka – Dom Akademicki – Reduta Wawelska – Instytut Radowy – Zieleniak.

Uczestnicy będą mieli okazję poznać miejsca, w których w sierpniu 1944 roku dochodziło do masowych egzekucji cywilów – kobiet, dzieci, osób starszych. Spacer poświęcony będzie ludobójczej pacyfikacji mieszkańców Ochoty, dokonanej przez oddziały niemieckie. W trakcie wydarzenia wspomniane zostaną imiona i nazwiska ofiar, przytoczone będą relacje ocalałych, a przy miejscach pamięci uczestnicy zapalą symboliczne znicze.

Spacer ma charakter edukacyjny, ale ze względu na dramatyczne i poruszające treści, organizatorzy przewidzieli udział wyłącznie dla osób pełnoletnich.

To wydarzenie stanowić będzie nie tylko cenną lekcję historii, ale także ważny akt pamięci wobec ofiar jednej z najtragiczniejszych kart w dziejach Warszawy.

Sierpień 2025 w Muzeum Dulag 121: spacer „Śladami Rzezi Woli”

W niedzielę, 3 sierpnia 2025 roku, o godzinie 12:00, odbędzie się kolejny spacer edukacyjno-historyczny poświęcony ofiarom jednej z największych zbrodni dokonanych na ludności cywilnej podczas II wojny światowej. Wydarzenie zatytułowane „Śladami Rzezi Woli”, również poprowadzi Piotr Brulikis, twórca portalu Rzeź Woli Warszawa 1944.

Spacer rozpocznie się pod budynkiem Szkoły Podstawowej Specjalnej nr 147 przy ul. Karolkowej 56 w Warszawie. Uczestnicy przejdą trasą obejmującą m.in.:

• teren dawnych Szpitala św. Łazarza oraz Szpitala Karola i Marii,
• okolice ul. Młynarskiej, Płockiej, Kolonii Wawelberga, Sokołowskiej i Górczewskiej,
• miejsca masowych egzekucji przy Szpitalu Wolskim i w rejonie dawnej fabryki Ursus.

Spacer ma na celu przypomnienie tragicznych wydarzeń z pierwszych dni sierpnia 1944 roku, kiedy to oddziały niemieckie, realizując rozkaz Adolfa Hitlera, dokonały brutalnych pacyfikacji cywilów. Ofiarami padły całe rodziny – dzieci, kobiety, osoby starsze. Jak podkreśla przewodnik, niemal każda brama na Woli była świadkiem zbrodni.

Uczestnicy spaceru będą zatrzymywać się w miejscach pamięci, zapalając znicze przy tablicach Karola Tchorka – pamiątkowych znakach z okresu powojennego, które dokumentują skalę zbrodni. Wydarzenie potrwa około 2,5 godziny i skierowane jest wyłącznie do osób pełnoletnich.

Spacer ten to nie tylko forma uczczenia pamięci o zamordowanych, ale również edukacyjna przestroga – przypomnienie, do czego prowadzi ideologia nienawiści i pogarda dla ludzkiego życia.

Sierpień 2025 w Muzeum Dulag 121: wspólne śpiewanie piosenek powstańczych

Tego samego dnia – 3 sierpnia 2025 roku o godzinie 15:00 – na terenie dawnego niemieckiego obozu przejściowego Dulag 121 w Pruszkowie przy ul. 3 Maja 8A odbędzie się niezwykle poruszające wydarzenie. Rodzinne śpiewanie piosenek powstańczych będzie okazją do spotkania pokoleń, wspólnego oddania hołdu bohaterom Powstania oraz edukacji poprzez muzykę.

W atmosferze refleksji i wspólnoty zabrzmią pieśni, które były śpiewane w czasie walk – na barykadach, w piwnicach, szpitalach i schronach. Utwory te niosły nadzieję, podnosiły na duchu i przypominały o tym, co najważniejsze: godności, wolności i miłości do ojczyzny.

W wydarzeniu wezmą udział:

• Chór „AleGraTo”,
• Orkiestra Dęta „Pruszkowianka” pod batutą Adama Melcherka,

którzy wykonają najważniejsze pieśni powstańcze, przeplatając je opowieściami o ich pochodzeniu i znaczeniu. Uczestnicy otrzymają specjalnie przygotowane śpiewniki, co pozwoli wszystkim włączyć się do wspólnego śpiewania – bez względu na wiek czy umiejętności muzyczne.

Wydarzenie ma charakter otwarty, bez zapisów, i stanowi niepowtarzalną okazję do pielęgnowania pamięci historycznej w formie dostępnej i bliskiej każdemu.

Dzień otwarty na cmentarzu żydowskim w Pruszkowie

W niedzielę, 24 sierpnia 2025 roku, w godzinach 12:00–17:00, w ramach Festiwalu Kultury Żydowskiej w Grodzisku Mazowieckim, odbędzie się dzień otwarty na cmentarzu żydowskim w Pruszkowie przy ul. Lipowej (wejście od ul. Mordechaja Gutowicza). Wydarzenie będzie wyjątkową okazją do poznania lokalnego dziedzictwa społeczności żydowskiej i zgłębienia symboliki związanej z żydowską tradycją pochówku oraz pamięci o przodkach.

Program wydarzenia obejmie trzy różnorodne części:

• 12:00–13:30 – warsztaty „Jak czytać macewy”
  Prowadzenie: Marian Skwara – znawca historii pruszkowskich Żydów i opiekun cmentarza. Uczestnicy poznają znaczenie symboli na żydowskich nagrobkach, nauczą się rozpoznawać hebrajskie inskrypcje i odkryją ich duchowe przesłania.
• 13:30–14:30 – warsztaty rodzinne „Moja pierwsza mezuza”
  Prowadzenie: Anna Chomiak. Podczas zajęć dzieci wraz z rodzicami stworzą własne mezuzy – ozdobne pudełka umieszczane na framugach drzwi, w których przechowywane są fragmenty modlitwy Szema Izrael. Mezuza jest ważnym symbolem żydowskiego domu i przypomnieniem o wartościach takich jak wiara, szacunek i dobroć.
  Liczba miejsc ograniczona – obowiązują zapisy: [email protected].
• 15:00–17:00 – spacer historyczny po cmentarzu
  Prowadzenie: ponownie Marian Skwara, który przybliży losy pochowanych tam osób, a także dzieje społeczności żydowskiej w Pruszkowie – od jej powstania aż po czasy Zagłady.
  Również na spacer obowiązują zapisy: [email protected].

Wydarzenie ma na celu nie tylko zachowanie pamięci o wielokulturowej przeszłości regionu, ale też kształtowanie postawy szacunku wobec odmiennych tradycji i religii. To propozycja zarówno dla pasjonatów historii, jak i dla rodzin z dziećmi.

Spacer śladami zbrodni na Marymoncie

Także w niedzielę, 24 sierpnia 2025 roku o godzinie 15:00, zaplanowany został spacer edukacyjno-historyczny pod tytułem „Śladami zbrodni na ludności cywilnej powstańczego Marymontu”, prowadzony przez Piotra Brulikisa. Spotkanie odbędzie się pod budynkiem Szkoły Głównej Służby Pożarniczej przy ul. Słowackiego 52/54 w Warszawie.

Spacer poprowadzi uczestników przez mniej znane, lecz tragicznie naznaczone miejsca Marymontu – dzielnicy, która w czasie Powstania Warszawskiego również stała się areną brutalnych zbrodni dokonanych przez oddziały Wehrmachtu, w tym żołnierzy 25. Dywizji Pancernej.

Trasa spaceru obejmie m.in.:

• Park Kaskada,
• ulice: Potocką, Bieniewicką, Gdańską, Marii Kazimiery, Lutosławskiego i Rudzką.

W czasie wydarzenia przywołane zostaną nazwiska zamordowanych cywilów oraz relacje świadków. Zaplanowane są także krótkie momenty zadumy – uczestnicy zapalą znicze przy tablicach pamięci i miejscach egzekucji.

Pacyfikacja Marymontu pozostaje mało znanym epizodem historii Powstania, dlatego spacer ma szczególne znaczenie edukacyjne i dokumentacyjne. Organizatorzy zwracają uwagę, że wydarzenie przeznaczone jest wyłącznie dla osób pełnoletnich – ze względu na brutalność omawianych wydarzeń.

Wieczór w Muzeum – Klucze pamięci

Zwieńczeniem sierpniowego programu przygotowanego przez Muzeum Dulag 121 będzie wyjątkowe wydarzenie artystyczne dla dorosłych – warsztaty linorytu zatytułowane „Wieczór w Muzeum – Klucze pamięci”. Spotkanie odbędzie się w piątek, 29 sierpnia 2025 roku, w godzinach 18:00–21:00, w siedzibie muzeum przy ul. 3 Maja 8A w Pruszkowie.

Warsztaty poprowadzi Ewa Gronostajska – artystka, malarka pejzażystka oraz twórczyni tkanin artystycznych, od lat związana z Domem Kultury w Brwinowie. Jej twórczość oparta na obserwacji przyrody i świetle, zyskała uznanie dzięki poetyckim interpretacjom pejzażu, które znajdują wyraz także w technice linorytu.

Głównym motywem spotkania będzie klucz – symbol utraty, nadziei i pamięci. Inspiracją do twórczych działań uczestników stanie się poruszająca historia Jacka Ryszarda Przygodzkiego, który jako jedenastoletni chłopiec został wraz z rodziną wypędzony z Warszawy w czasie Powstania. Zabierając ze sobą klucz do mieszkania, jego matka zachowała symboliczny znak, że ich dom – choć zniszczony – wciąż istnieje w sercu.

W czasie warsztatów uczestnicy będą mogli stworzyć autorskie linoryty z wykorzystaniem symboliki klucza – jako metafory:

• utraty i tęsknoty za domem,
• nadziei na powrót i odrodzenie,
• pamięci o bliskich,
• siły przetrwania i kontynuacji tożsamości.

Program wydarzenia obejmuje:

• wprowadzenie historyczne i opowieść o roli symboli w czasie wojny,
• prezentację techniki linorytu,
• część praktyczną z tworzeniem indywidualnych prac,
• wspólne podsumowanie i stworzenie kameralnej galerii – współczesnej formy zbiorowej pamięci.

Wydarzenie ma charakter kameralny – liczba miejsc jest ograniczona, dlatego obowiązują zapisy poprzez platformę Evenea.

Wieczór ten stanie się okazją do twórczej ekspresji, ale też refleksji nad tym, jak osobiste przedmioty – jak klucz – mogą stać się nośnikiem pamięci, tożsamości i siły przetrwania.

Stała ekspozycja: „Pruszków i okolice na dawnych mapach”

Wszystkim, którzy odwiedzą Muzeum Dulag 121 w sierpniu, muzeum niezmiennie poleca również plenerową wystawę „Pruszków i okolice na dawnych mapach”. To niezwykła podróż w czasie przez topografię regionu, pozwalająca odkryć, jak zmieniała się przestrzeń Pruszkowa i jego sąsiedztwa przez wieki. Wystawa dostępna jest bezpłatnie na dziedzińcu muzeum.