Tatar w Berlinie. Czyli krótka historia polskich Tatarów – część 1

Dzięki staraniom przedstawicieli społeczności tatarskiej w Polsce do Pułku Ułanów Tatarskich skierowani zostają wszyscy służący w polskiej armii Tatarzy, a także kaukascy górale i przybysze z dalekiego Azerbejdżanu. W sumie ok. 232 żołnierzy i oficerów[22]. Pułk tatarski bierze aktywny udział w walkach prowadzonych przez Polaków na Ukrainie. Jako jedna z pierwszych polskich jednostek wkracza do wyzwolonego Kijowa, gdzie następnie jednostka bierze udział w uroczystej defiladzie, którą odbierał gen. Edward Rydz-Śmigły, a następnie zostaje skierowana do patrolowania brzegów Dniepru, 30 km na północ od miasta[23].

Podczas rozpoczętej 1 czerwca 1920 r. kontrofensywy Pułk Tatarski walczył w składzie VII Brygady Kawalerii. Co ciekawe, dowódcą VII Brygady Kawalerii[24] był również oficer o tatarskich korzeniach. Generał Aleksander Romanowicz, urodzony 1 kwietnia 1871 r., w folwarku Olekszyszki nad rzeką Paraduńką[25], w guberni wileńskiej, powiecie lidzkim. Już w wieku 12 lat zostaje wysłany przez rodziców do płockiego korpusu kadetów, gdzie uczęszcza do października 1890 r., kiedy to podejmuje studia w Mikołajewskiej Szkole Kawaleryjskiej w Petersburgu. W czasie I wojny światowej bierze udział w walkach z Niemcami. Późniejszy generał Wojska Polskiego bił się w bitwie nad Jeziorami Mazurskimi[26], a w uznaniu zasług w trakcie przegranej przez Rosjan bitwy, obejmuje dowództwo 12 Kaliskiego Pułku Konno-granicznego[27]. 27 V 1917 r., po powrocie do czynnej służby[28], A. Romanowicz objął dowodzenie Brygady-Konno Granicznej, a w niecałe trzy miesiące później został awansowany do stopnia generała-majora.

Już jako generał objął dowództwo Dywizji Finlandzkiej. Jako jej dowódca utrzymał się aż do marca 1918 r., kiedy to porzucił służbę w armii rosyjskiej i przedarł się w rodzinne strony. Do WP wstąpił po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. W styczniu 1920 r. objął dowodzenie nad Tatarskim Pułkiem Ułanów, który wkrótce został włączony w skład VII Wielkopolskiej Brygady Kawalerii.

Dowodzeni przez A. Romanowicza Tatarzy bili się z nacierającymi Sowietami nad rzeką Teteriew, otworzyli polskiej piechocie drogę wzdłuż linii kolejowej Kijów-Korosteń, bronili przepraw nad rzekami Usza i Ubożeć. Wobec przewagi liczebnej nieprzyjaciela pułk został zmuszony do wycofania się za Horyń i Styr. Po miesiącu nieustannych walk z przeważającym liczebnie przeciwnikiem pułk składał się z jednego kombinowanego szwadronu konnego i jednego szwadronu pieszego – w sumie nieco ponad 100 żołnierzy[29].

Szczególnie ważnym punktem na szlaku bojowym Pułku Ułanów Tatarskich im. M. Achmatowicza staje się Płock, do którego jednostka dociera 23 lipca 1920 r. po godzinie 20[30]. Od połowy sierpnia Pułk Ułanów Tatarskich bierze udział w walkach nad Wisłą, pełniąc służbę zwiadowczą na rozległym froncie[31].

Walki o Płock rozpoczęły się 18 sierpnia 1920 r., i zakończyły się zwycięstwem wojsk polskich, które po ciężkich walkach w dniu 19 sierpnia 1920 r., oczyszczają miasto z rosyjskich maruderów. W trakcie walk, wobec narastającej w polskich szeregach paniki, Tatarzy organizują posterunki, których celem jest powstrzymywanie wycofujących się w nieładzie oddziałów polskich i formowanie rozbitych grup żołnierzy w nowe oddziały[32].

Biorąc pod uwagę historię polskich Tatarów, w tym także ich udział w wojnie obronnej 1939 r., nie można dziwić się, że pochodzący z rodziny o tatarskich korzeniach R. Gan-Ganowicz dążył do opuszczenia opanowanej przez komunistów Polski, a następnie poświęcił całe swoje życie walce o obalenie panującego w Polsce komunistycznego reżimu. Z perspektywy czasu można stwierdzić, że R. Gan–Ganowicz, herbu Rawicz nie tylko nie przyniósł polskiej społeczności Tatarów ujmy na honorze, ale także dopisał kolejny rozdział walki „o wolność naszą i waszą”.

Koniec II wojny światowej oznaczał dla tysięcy żołnierzy koniec walki i powrót do domu. Jednakże wielu z nich nie zdecydowało się na spokojne życie w opuszczonych w chwili wstąpienia do armii domach. Dla wielu innych okres ten oznaczał początek nowego etapu życia.