Tego dnia 1526 roku w Krakowie urodziła się Katarzyna Jagiellonka, córka Zygmunta Starego i Bony Sforzy. Była żoną Jana III Wazy i matką króla Polski, Zygmunta III Wazy
Urodzona na Wawelu córka Zygmunta Starego i Bony Sforzy miała w sobie ogień włoskiej dumy i chłód północnego dworu. Katarzyna Jagiellonka – bohaterka politycznych rozgrywek, więzień we własnym małżeństwie i matka przyszłego króla Polski – zaczynała życie w królewskim przepychu, a kończyła w cieniu szwedzkiego zamku. Jej los to gotowy scenariusz dramatu o ambicjach, zdradach i cenie władzy.
Dzieciństwo spędziła na Wawelu. Była wykształcona. Znała, łacinę, włoski i niemiecki. Była utalentowana muzycznie. Grała na instrumentach i interesowała się sztuką. Była dumna i wyniosła. Te cechy odziedziczyła po swojej matce – Bonie Sforzy.
Po śmierci swojego ojca – Zygmunta Starego, jeszcze długo nie mogła wyjść za mąż. Dopiero w 1562 roku została żoną księcia Finlandii i późniejszego króla Szwecji – Jana III Wazy. To małżeństwo było efektem polityki bałtyckiej jej brata – Zygmunta Augusta i dążenia do sojuszu ze Szwecją. Ślub Katarzyny Jagiellonki z Janem III Wazą był ostatnim wydarzeniem, na którym Zygmunt August pojawił się z żoną.
Problemy małżeńskie Zygmunta Augusta
Podczas, gdy Zygmunt August załatwiał swojej siostrze małżeństwo, sam miał problemy w swoim. Katarzyna Habsburżanka, którą król poślubił w 1553 roku, niestety nie tylko nie przypadła do gustu jego matce – Bonie Sforzy, ale spowodowała, że królowa Bona ostatecznie wyjechała do Włoch, gdzie z polecenia Habsburgów została otruta.
Przed jej wyjazdem zdarzyła się ciekawa sytuacja, która przyprawiła Bonę o palpitację serca. Otóż na weselu Zygmunta Augusta z Katarzyną Habsburżanką, brat panny młodej, książę Tyrolu – Ferdynand II Habsburg zalecał się do siostry Zygmunta Augusta – Katarzyny Jagiellonki. Nie umknęło to uwadze Katarzyny Habsburżanki, która chciała, żeby jej brat poślubił najmłodszą siostrę jej męża. Plany te dotarły do uszu królowej Bony, która nie wyraziła na to małżeństwo zgody. Trzy lata później nie było jej już w Polsce.
Zygmunt August dążył do unieważnienia małżeństwa z Katarzyną Habsburżanką, ale Habsburgowie, jako cesarze mieli chody u papieża i do tego nie dopuścili. Swoje możliwości pokazali już przy okazji sprawy króla Anglii – Henryka VIII Tudora i Katarzyny Aragońskiej. Henryk VIII chciał unieważnić to małżeństwo, ale cesarz Karol V Habsburg, który był siostrzeńcem Katarzyny Aragońskiej, ani myślał na to pozwolić.
Miał przysłowiowego haka na papieża Klemensa VII z rodu Medyceuszy. Podczas Sacco di Roma, czyli złupienia Rzymu, papież musiał opuścić Wieczne Miasto. Krewny Katarzyny Medycejskiej obawiał się później reakcji siostrzeńca Katarzyny Aragońskiej – Karola V Habsburga, gdyby zdecydował się unieważnić pierwsze małżeństwo Henryka VIII Tudora, dlatego Katarzyna Aragońska została wygnana!
Zygmunt August, podobnie jak król Anglii, chciał w obliczu braku zgody na unieważnienie małżeństwa, zerwać ze Stolicą Apostolską, jednak poinformowany o tym Paweł IV odwiódł króla od tej decyzji. Poza tym w Polsce były zupełnie inne nastroje niż w Anglii.
Zagwozdka Zygmunta Augusta
Oprócz Ferdynanda II Habsburga – księcia Tyrolu, w dodatku żonatego, który zalecał się do Katarzyny Jagiellonki, w kolejce do ręki najmłodszej córki Zygmunta Starego i Bony Sforzy d’Aragony stał jeszcze między innymi car Iwan IV Groźny. Ona została jednak żoną Jana III Wazy, bo to małżeństwo było przypieczętowaniem sojuszu, który Zygmunt August zawarł z Janem III. W ten sposób realizował swoją politykę bałtycką i walkę o Inflanty.
Jan III Waza był jednak skłócony ze swoim bratem – Erykiem XIV Wazą, który uznał małżeństwo brata z córą Jagiellonów za zdradę stanu. Gdy para przybyła do Szwecji, Eryk XIV nakazał ich aresztować i uwięzić w zamku Gripsholm.
Tam na świat przyszedł w 1566 roku przyszły król Polski – Zygmunt III Waza. Panowały tam na tyle surowe warunki, że jego siostra – Izabella Wazówna ich nie przeżyła. Katarzyna Jagiellonka kupowała stare koszule od strażników więziennych i wykorzystywała je, jako pieluchy dla dzieci.
Wkrótce Janowi III Wazie udało się zdetronizować chorego psychicznie brata i razem z żoną opuścili więzienie. Już poza jego murami, w 1568 roku na świat przyszła Anna Wazówna. Mimo że Katarzyna Jagiellonka wychowywała, przy aprobacie męża, dzieci w wierze rzymskokatolickiej, i to w protestanckiej Szwecji, Anna Wazówna, jak tylko jej matka zmarła w 1583 roku, a Jan III Waza ożenił się z Gunillą Bielke, która była zatwardziałą protestantką. Wpłynęła ona na podjęcie decyzji przez swoją pasierbicę o odejściu od wiary rzymskokatolickiej.
Po śmierci siostry, o opiekę nad Zygmuntem III Wazą i Anną Wazówną przejęła siostra Katarzyny – Anna Jagiellonka. Zygmunta nazywała Zyziem, a Annę – Anusią. Gdy 12 grudnia 1586 roku zmarł mąż Anny Jagiellonki – Stefan Batory, doprowadziła ona do wyniesienia Zygmunta III Wazy na polski tron. Anna Wazówna, ze względu na innowierstwo nie była mile widziana na Wawelu, ale nie straciła przez to w oczach ciotki.
Życie Katarzyny Jagiellonki jako królowej Szwecji zaczęłosię strasznie. Od razu trafiła do więzienia, gdzie urodziła między innymi syna. Nie miała wtedy pojęcia, że ten wnuk Zygmunta Starego będzie rządził w Polsce przez 45 lat, a po nim dwaj jego synowie.
Bibliografia:
- Cynarski S., Zygmunt August, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź 1988.
- Bogucka M., Anna Jagiellonka, Wrocław 1994.
