Walka z fanatycznymi, szkolonymi od najmłodszych lat, a w dodatku wyposażonymi w znacznie zwrotniejsze samoloty, gotowymi na wykonanie samobójczego ataku Japończykami, była szczególnie trudna. Od samego początku wszystkie japońskie myśliwce były o wiele zwrotniejsze od samolotów „Latających Tygrysów”. Zarówno Ki-27 „Nate”, jak również opisywane powyżej „Zeke” czy „Hayabusa” były pod wieloma względami znacznie lepsze od samolotów używanych przez Chińczyków.
Dla porównania myśliwiec Curtiss P-40 był o wiele mniej zwrotny, dysponował za to niewielkim opancerzeniem. Jego uzbrojenie stanowiło 6 karabinów maszynowych kal. 0,5 cala z zapasem 281 pocisków na lufę[43]. W chwili, gdy W. Urbanowicz dołączył do „Latających Tygrysów” P-40 był już maszyną przestarzałą, ale lepszych po prostu nie było. Co więcej, samoloty wykorzystywane przez AVG były w opłakanym stanie technicznym. Pomimo wielu nacisków ze strony Czang Kaj-szeka stan ten trwał bardzo długo.
Odpowiedzialność za brak dostaw ponosili jednak nie Japończycy, których spektakularne sukcesy doprowadziły do sytuacji, w której transporty zaopatrzenia mogły docierać na terytoria kontrolowane przez rząd narodowy tylko przez tzw. „Garb”, a więc ponad Himalajami, ale amerykański generał Joseph Stillwell, nazywany często, z racji trudnego charakteru, „octowym Józiem”[44]. „Octowy Józio”, bliski przyjaciel gen. G. Marshalla, był osobą, która zupełnie nie nadawała się na stanowisko doradcy wojskowego generalissimusa Czang Kaj-szeka. Jako de facto najbliższy współpracownik przywódcy Chin, gen. Stilwell odgrywał bardzo negatywną rolę. Wkrótce stał się również pierwszym narzędziem propagandy, której ostrze było wymierzone w chińskiego przywódcę. Jednocześnie Amerykanin regularnie sabotował przysyłanie do Chin sprzętu, który miał trafiać do Państwa Środka w ramach pomocy ze Stanów Zjednoczonych.
Loty przez „Garb” należały do najbardziej nieprzyjemnych i niebezpiecznych lotów transportowych. W 1942 roku nie można było polegać na mapach, co gorsza zasięg radiowych układów nawigacyjnych wynosił od 30 do 50 mil. Znaczna część trasy znajdowała się w zasięgu japońskich myśliwców operujących z Mijtkina oraz artylerii przeciwlotniczej, której pociski piloci nazwali „czarnymi różami”. Nie bez znaczenia były również warunki naturalne – deszcze monsunowe padające od maja do października i silny wiatr wiejący w górnych warstwach atmosfery nad szczytami Himalajów, który osiągał prędkość prawie 400 km/h. W tych warunkach turbulencje mogły spowodować przewrócenie samolotu na plecy lub obniżenie pułapu z dużą prędkością, dochodzącą do kilkuset metrów na sekundę[45]. Loty nad „Garbem” w gwarze lotniczej uzyskały niezbyt zaszczytną nazwę „operacji Wymioty”, zaś sama droga z Indii do Kunmingu została nazwana „Aluminiowym szlakiem”. Nazwa wzięła się od licznych wraków samolotów, które rozbiły się podczas próby przelotu – w trakcie całej wojny było ich ponad 600[46].
Nawet jeśli samolot bezpiecznie przeleciał nad „dachem Świata” nie oznaczało to, że ludzie znajdujący się na jego pokładzie zdołają wyjść z karkołomnej podróży bez szwanku. Przekonali się o tym przerzucani „Aluminiowym Szlakiem” chińscy żołnierze, którzy trafiali do obozów szkoleniowych niedaleko Ramgarh. W trakcie trwającego trzy godziny lotu zdarzały się przypadki zamarznięcia na śmierć[47], nie trudno było o odmrożenia.
Pomimo tego, w ciągu zaledwie pół roku, „Latające Tygrysy” zestrzeliły prawie 130 japońskich samolotów. Pomimo licznych sukcesów, ogłoszono, że kontrakt AVG z chińskim rządem wygasa 4 lipca 1942 roku. Nie oznaczało to jednak końca działalności „Latających Tygrysów”. Siły Powietrzne powołały do życia China Air Task Force. AVG została przeformowana na 23 Grupę Myśliwską, która weszła w skład 14 Armii Powietrznej. Choć przeformowanie nie przebiegło gładko (wielu lotników czuło się upokorzonych przymusem do pozostania w nowej jednostce), to jednak latający w Chinach Amerykańscy myśliwcy zachowali ducha „Latających Tygrysów”, o czym świadczą chociażby wspomnienia W. Urbanowicza.
„Tygrysy” w pierwszych miesiącach wojny na Pacyfiku stały się ulubieńcami amerykańskiego społeczeństwa. O ich wyczynach rozpisywały się gazety, powstał nawet film fabularny z John’em Wayn’em. Godło jednostki – uskrzydlonego Tygrysa zaprojektował sam Walt Disney. Wszystko to dobitnie świadczy o wielkim sukcesie, jakim była działalność jednostki. Na tle działalności AVG widać również przyczyny, dla których początek wojny na Pacyfiku był serią amerykańskich porażek.
W przeciwieństwie do jednostek lotniczych na Filipinach czy chociażby w Pearl Harbor dowództwo i szeregowi piloci AVG byli agresywni, dążyli do tego, by nie tylko bronić się przed japońskimi wyprawami bombowymi, ale również atakować nieprzyjaciela na jego lotniskach. Dysponując gorszymi maszynami piloci AVG pokazali, jak powinny działać nowoczesne siły powietrzne. Potwierdzeniem agresywności i sprawności „Latających Tygrysów” mogą być dane przytoczone przez Amerykańskiego historyka Donovana Webstera. Według niego w ciągu zaledwie siedmiu miesięcy istnienia AVG 113 pilotów zestrzeliło 299 japońskich samolotów „na pewno” i 153 „prawdopodobnie”[48].
Niestety, tego samego nie można powiedzieć o USAAF na Hawajach i Filipinach. Czy właśnie to było przyczyną, dla której wysłany do Chin, by pomagać Czang Kaj-szekowi, gen. J. Stilwell darzył taką niechęcią płk. C. Chenaulta oraz sformowaną przez niego jednostkę? Trudno powiedzieć. Czy gdyby zamiast sfatygowanych P-40, „Latające Tygrysy” mogły liczyć na nowe myśliwce P-38 Lighting lub równie dobre P-39 Aircobra Japończycy ponieśliby większe straty? Biorąc pod uwagę sukcesy, jakie „Tygrysy” odnosiły na P-40, to na to pytanie należy odpowiedzieć twierdząco.
Piotr Rapiński
Bibliografia:
Richard M. Bueschel, Nakajima Ki.27A-B. Manshu Ki.79A-B. In Japanese Army Air Force-Manchoukuo-IPSF-RACAF-PLAAF & CAF Service, Oxford [brw.].
Richard Douse, Robert Short 1904 – 1932 An true American Hero, forgotten by his own countrymen, but remembered by the Chinese people he gave his life for, [dostęp 31 I 2015] http://www.rtdouse.com/Robert_Short-American_Hero.html.
The First Volunteer for China, [dostęp 31 I 2015] http://fly.historicwings.com/2013/02/the-first-volunteer-for-china/.
Douglas Ford, Pacyfik. Starcie mocarstw, Kraków 2013.
Gen. Mac Arthur odznaczony Wielką Wstęgą Odrodzenia Polski, [w:] Goniec Częstochowski nr. 210 (3 IX 1932), s. 3.
Adam Leszczyński, Chiny czasów watażków, [dostęp 1 II 2015] http://wyborcza.pl/alehistoria/1,140773,16630122,Chiny_czasow_watazkow.html.
Jean Louis Margolin, Japonia 1937 – 1945. Wojna armii cesarza, Warszawa 2009.
The Nanjing Decade, [dostęp 1 II 2015] http://alphahistory.com/chineserevolution/nanjing-decade/.
Jakub Polit, Pod wiatr. Czang Kaj-szek 1887-1975, Kraków 2008.
Charles F. Romanus, Riley Sunderland, United States Army in World War II. China-Burma-India Theater. Stillwell’s Mission to China, Waszyngton 1953.
Saburo Sakai, Samuraj, Lublin 2007.
Alan Schom, , Wojna na Pacyfiku 1941 – 1943. Od Pearl Harbor do Guadalcanal. Wodzowie, strategia, dyplomacja, Warszawa 2007.
Stephen Sherman, The Flying Tigers. Claire Chennault and the American Volunteer Group, [dostęp 6 II 2015] http://acepilots.com/misc_tigers.html.
Stephen Sherman, David Lee “Tex” Hill. AVG Flying Tiger Ace, 18+ Kills, [dostęp 10 II 2015] http://acepilots.com/cbi/hill.html.
Witold Szewczyk, Samoloty z którymi walczyli Polacy, Warszawa 1997.
Witold Urbanowicz, Latające Tygrysy, Lublin 1983.
Ray Wagner, Chiny 1931-1941. Preludium do Pearl Harbor, Gdynia 1995.
Donovan Webster, Droga Birmańska. Wojna w Azji Południowo – Wschodniej, Warszawa 2006.
Przypisy:
Fot. 1. Gen. Douglas MacArthur wraz ze swoim szefem sztabu, gen. Richard K. Sutherland w kwaterze głównej na Corregidorze, w marcu 1941 roku. Fot. Wikipedia Commons.
Fot. 2. Gen. Lewis Hyde Brereton. Dowódca lotnictwa amerykańskiego na Filipinach. Dowodził także podczas Operacji „Tidal Wave” – ataków bombowych na rumuńskie rafinerie w Ploiești, brał udział w przygotowywaniu operacji „Overlord”, „Market Garden” oraz „Varisity”.
Fot. 3. Formacja 9 Boeing’ów P-26 z 20 Grupy Pościgowej. Fot. Wikipedia Commons.
Fot. 4. Lotnicy radzieccy na lotnisku w Hankou. W tle bombowiec Tupolew Sb-2 „Katiusza”. Samoloty tego typu weszły do służby w 1936 roku. Brały udział w Wojnie Domowej w Hiszpanii, walkach w Chinach, Wojnie Zimowej i II wojnie światowej. Najdłużej służyły w Hiszpanii, gdzie wycofano je z użycia w 1950 roku. Fot. Wikipedia Commons.
Fot. 5. Boeing P-12 w malowaniu 6 Dywizjonu Pościgowego, 18 Grupy Pościgowej. Egzemplarz ze zbiorów Narodowego Muzeum Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych, Wheeler Filed, Hawaje. Fot. Wikipedia Commons.
Fot. 6. Czang Kaj-szek – przywódca Chińskich nacjonalistów. W okresie poprzedzającym wybuch wojny chińsko – japońskiej z 1937 roku, utrzymywał bliskie kontakty z Niemcami. Jego syn Czang Wei-kuo przez krótki okres czasu służył w Wehrmachcie.
Fot. 7. Zhang Xueliang (1901–2001). Jeden z Warlordów, nazywany „młodym marszałkiem”. Od 1936 roku brał udział w zorganizowaniu incydentu Xi’an – próby aresztowania Czang Kaj-szeka i przejęcia władzy przez jego przeciwników politycznych. Po incydencie i zwolnieniu generalissimusa przebywał w areszcie domowym. W 1949 roku przewieziony na Tajwan wraz z uciekającymi z Chin kontynentalnych członkami Kuomintangu. Zmarł w 2001 roku na Hawajach.
Fot. 8. Curtiss Hawk II kolumbijskich sił powietrznych. Na takich maszynach latali również chińscy piloci. Fot. Wikipedia Commons.
Fot. 9. Claire Lee Chennault przed Boeingiem P-12E. Zdjęcie wykonano w 1934 roku. Fot. Wikipedia Commons.
Fot. 10. Amerykańskie bombowce Martin B-10 podczas ćwiczeń. Fot. Wikipedia Commons.
Fot. 11. Sir Henry Robert Moore Brooke-Popham w 1919 roku. W latach 1935–1937 pełnił funkcję dowódcy lotnictwa na Bliskim Wschodzie. Od 1937 do 1939 roku sprawował funkcję gubernatora Kenii. 30 września 1939 roku wrócił do Wielkiej Brytanii, gdzie wznowił, przerwaną w 1937 roku służbę w RAF. Fot. Wikipedia Commons.
Fot. 12. Myśliwce Curtiss P-40 należące do 3 Dywizjonu AVG „Aniołowie Piekieł”. Zdjęcie wykonane przez pilota AVG Roberta T. Smitha w 1942 roku. Fot. Wikipedia Commons.
Fot. 13. Myśliwiec A6M3 „Zero” Model 23, należący do japońskiego asa Hiroyoshi Nishizawy. Zdjęcie wykonano podczas lotu nad Wyspami Salomona w 1943 roku. Fot. Wikipedia Commons.
Fot. 14. Myśliwiec Nakajima Ki-43 Hayabusa. Fot. Wikipedia Commons.
Fot. 15. Myśliwiec Ki–27 Nate podczas bitwy nad Chałchin-goł. Fot. Wikipedia Commons.
Fot. 16. Japoński as myśliwski Saburo Sakai za sterami Mitsubishi A5M. Zdjęcie wykonano na lotnisku w Hankou w 1938 roku. Fot. Wikipedia Commons.
Fot. 17. Generał Joseph Warren Stilwell, z powodu konfliktowego charakteru nazywany „octowym Józiem” (ang. Vinegar Joe). Fot. Wikipedia Commons.
