Omnes viae Romam ducunt – rozwoj terytorialny Cesarstwa Rzymskiego doby pryncypatu

Popiersie Klaudiusza, cesarza, który m.in. rozpoczął podbój Brytanii. Zdj. Wikimedia Commons
Popiersie Klaudiusza, cesarza, który m.in. rozpoczął podbój Brytanii. Zdj. Wikimedia Commons

Dbał on o sprawy prowincji, m.in. zakładał kolonie oraz nadawał obywatelstwo rzymskie. W 43 roku dokonano inwazji w Brytanii i utworzono tam prowincję. Proces urbanizacji i romanizacji odbywał się tam powoli. Jeszcze przez wiele lat trwały tam walki. Pod koniec życia cesarza prowincja ta obejmowała dzisiejszą Anglię bez Walii. Także w Afryce Rzymianie odnieśli sukces, gdy w 45 roku przełamali opór mieszkańców Mauretanii i utworzyli tam prowincje prokuratorskie: Mauretanię Cezarejską oraz Tingitańską. Tego samego roku oficjalnie utworzono prowincję Noricum, a rok później przyłączono do Rzymu Trację, jako prowincję prokuratorską. Ingerencja króla bosporańskiego w sprawy trackie doprowadziła do podporządkowania tego państwa Rzymowi. Rządy Klaudiusza przyniosły zasadnicze zmiany w stosunku do arystokracji prowincjonalnej, która zaczęła zwiększać swoje wpływy. Cesarz hojnie nadawał obywatelstwo rzymskie, nieraz całym regionom, co z kolei nie podobało się senatowi. Kolejnym władcą został Neron, pasierb Klaudiusza. Zachwycony teatrem i kulturą Grecji, w 66 roku w Koryncie ogłosił wolność Achai. Według prof. Jaczynowskiej oznaczało to jedynie zwolnienie z podatków. Zaś M. Sartre twierdził, że decyzja cesarza była jednoznaczna z likwidacją prowincji oraz, że miasta greckie odzyskały pełną niepodległość, czemu towarzyszyło wycofanie się rzymskiej administracji. Nowy cesarz nie okazywał zainteresowania losem prowincji. Doprowadziło to do wybuchu powstań Icenów pod wodzą królowej Boudiki w 61 roku w Brytanii oraz Żydów w Judei (lata 66-73). Pierwsze stłumił Swetoniusz, zaś w Judei trudne walki toczył T. Flawiusz Wespazjan. Neron kontynuował zapoczątkowane przez Klaudiusza zwiększanie liczby prowincji prokuratorskich. Rangę tę otrzymały Alpy Kottyjskie, Epir oraz Korsyka, z kolei Sardynia została oddana senatowi. W latach 55-58 wyprawę do Armenii podjął wybitny wódz Korbulon. Zakończyła się ona zwycięstwem i obsadzeniem na tronie rzymskiego kandydata. Jednakże Neron, zrywając z polityką Augusta, chciał stworzyć z Armenii prowincję. Nieudane walki były prowadzone w latach 61-62. Dopiero Korbulonowi udało się w 63 roku odnieść sukces – Tiritades został koronowany przez Nerona w Rzymie na króla Armenii. Despotyzm Nerona doprowadził jednak do buntów w legionach i samobójstwa cesarza.

Neron, jeden z najbardziej kontrowersyjnych cesarzy rzymskich. Obraz "Skrucha Nerona po zamordowaniu matki", autor: John William Waterhouse. Zdj. Wikimedia Commons
Neron, jeden z najbardziej kontrowersyjnych cesarzy rzymskich. Obraz “Skrucha Nerona po zamordowaniu matki”, autor: John William Waterhouse. Zdj. Wikimedia Commons

Flawiusze i kolejna odsłona zmagań nadreńsko-naddunajskich

Po roku czterech cesarzy (69 rok) władzę objął wspomniany już wyżej T.F. Wespazjan. Od razu musiał stawić czoła powstaniu Germanów i Galów pod wodzą Cywilisa w latach 69-70. W roku 73 także powstanie w Judei zostało ostatecznie stłumione przez syna cesarza, Tytusa. Dla umocnienia granicy nad Renem rozpoczął w latach 73-74 podbój obszarów po prawej jego stronie, między Recją a Germanią Górną, tzw. Agri Decumates. Kontynuując politykę poprzedników, zlikwidował drobne państewka zależne w Azji Mniejszej i Syrii. Podwyższył także podatki w prowincjach oraz przywrócił podatki w Achai i w wolnych miastach (np. Rodos). Za jego rządów Judea stała się prowincją cesarską z propretorem, Sardynia została prowincją prokuratorską, a także utworzono nową prowincję prokuratorską – Hellespont.

Relief z Łuku Tytusa: pochód z trofeami zdobytymi w Jerozolimie. Zdj. Wikimedia Commons
Relief z Łuku Tytusa: pochód z trofeami zdobytymi w Jerozolimie. Zdj. Wikimedia Commons

Po krótkich rządach Tytusa, tron objął drugi syn Wespazjana, Domicjan. W roku 82 udało mu się pokonać germańskich Chattów. Dbał też o umocnienie granicy nadreńskiej i naddunajskiej: dokończył podbój Agri Decumantes, a także rozpoczął budowę limesu wraz z obozami warownymi na północnej i wschodniej granicy cesarstwa. Za rządów Flawiuszów jednym z wybitniejszych wodzów był G.J. Agrykola, który podbił Walię i planował podporządkować Rzymowi Kaledonię oraz Irlandię. Niestety, z braku dostatecznych środków finansowych oraz konieczności ściągnięcia nad Dunaj jednego z brytyjskich legionów, Agrykola został odwołany. Realne zagrożenie istniało bowiem ze strony trackich Daków pod wodzą Decebala. Ich ataki na Mezję zmusiły Domicjana do umieszczenia na terenie prowincji znacznych sił zbrojnych, co z kolei doprowadziło do podziału Mezji na dwie prowincje cesarskie: Mezję Górną i Dolną. Starcie z Dakami stało się nieuchronne. Do wojny doszło w latach 85-89. Zagrożenie ze strony plemion sarmackich i germańskich w Panonii spowodowało, że cesarz zawarł niekorzystny układ z Decebalem. Cesarz uznał go za sojusznika, oferując pomoc na organizację państwa. Jednakże Decebal złamał zasady pokoju już w 89 roku.

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

*