Wojna z psychologicznego punktu widzenia – rozmowa z bydgoskim kombatantem

,,Swawolna kompanija”

Z pewnością każdy z nas słyszał o wojownikach, którzy dopuszczali się okrutnych czynów we wrogim kraju, a zwłaszcza na ludności cywilnej. Nawet polscy żołnierze, mieszkańcy kraju, z którego ,,najbliżej do nieba”, jak zwykło się sądzić (czy też ironizować) potrafili wyrządzić krzywdę napotkanym cywilom, a zwłaszcza w XVII-wieku. Żołd powinien był być wypłacany co kwartał, lecz, jak słusznie zauważył pisarz i historyk Jacek Komuda, otrzymywano go ,,od przypadku do przypadku. Najczęściej zaś po zakończeniu działań wojennych, a i to dopiero wówczas, gdy upomniał się o niego, pustosząc dobra królewskie (…)”[16]. Co więcej, wówczas wsie należące do duchownych ora króla miały obowiązek wyżywienia armii.

Proceder polegający na długim przemarszu po wspomnianych siołach nazywano ,,prosto, jak sierpem cisnął.” Zdaniem François Paulina Daleraca, francuskiego dworzanina króla Sobies-kiego: ,,Te tedy łupiestwa, dzieją się w Dobrach Duchownych, lub krolewskich […] weksy i ruiny krajów, które ponoszą więcej od przechodzących wojsk polskich niż od irrupcyi Nieprzyjacielskiej […]”[17] (pewnie opis dworzanina niezupełnie pokrywał się z rzeczywistością, istnieją publikacje lepiej określające to zagadnienie).

Czy żołnierze, którzy wiele złego przeżyli (nam, którzy nie uczestniczyli w wojnie, łatwo potępiać), mieli prawo dopuszczać się takich okropieństw, kiedy puszczały im nerwy. Mój rozmówca odpowiada, że mieli prawo domagać się jedzenia, lecz nie gwałtem.

Praca szpiega

Odrębnym zawodem powiązanym z wojną jest szpieg. Jego praca polega na tajnym zdobywaniu informacji. W tym celu szpiedzy często wkraczają w szeregi zagranicznej armii czy u-rzędu i udają osobę, której można zaufać. Z wiedzy o Wielkiej Wojnie z Zakonem Krzyżackim wiemy m.in. to, że jeden ze szpiegów, który działał na terenie państwa zakonnego i został schwytany, był przebrany za księdza i podawał się za lekarza.[18] Działalność wywiadowcy jest wątpliwa moralnie (jednym ze sposobów na pozyskanie informacji jest romansowanie z osobą, która ma do nich dostęp). Zdaniem bydgoskiego kombatanta szpiegostwo musi istnieć, a działalność szpiega wtedy jest zła, jeśli ktoś działa na szkodę własnego narodu.

Po wojnie

W swoich wspomnieniach pan Cieśla o kresie wielkiego konfliktu zapisuje: ,,Z wielką Radością – przyjęli Polacy wiadomość o zakończeniu wojny. – Cieszyli się, że nareszcie nastąpi normalne życie.” Jeśli chodzi o dalszy życiorys młodego łącznika, to należy napisać, że wstąpił do Prywatnego Koedukacyjnego Gimnazjum Handlowego im. Wincentego Witosa, założonego dzięki okolicznym działaczom polityczno-społecznym. Zorganizowano w nim klasę dla starszej młodzieży, która z powodu wojennej zawieruchy nie mogła kontynuować edukacji, w której można było ukończyć gimnazjum dwukrotnie szybciej.

W dwa lata później młody weteran zdał małą maturę, a po kolejnych niecałych dwóch latach – 9.02.49 – dużą maturę w okolicznym liceum. Jeszcze w tym miesiącu podjął pracę w Gminnej Spółdzielni ,,Samopomocy Chłopskiej”. Działał na różnych stanowiskach do maja 1955 roku, kiedy to zawarł związek małżeński z Anną Rosą i przeniósł się do Bydgoszczy, gdzie również pracował w ,,Samopomocy…”.

Większość odznaczeń Stanisława Cieśli
Większość odznaczeń Stanisława Cieśli

Z kolei po zakończeniu konfliktu nie wszystko wraca do normy. Ludzie, którzy wojnę przeżyli, są skrzywieni, jedni mogą zatracić wiarę, inni popaść w nałóg, stać się skrytym, załamać się. Złe wspomnienia można zagłuszać w towarzystwie przy dużej ilości jedzenia czy mocnych trunków.

Weterani wojenni często mają wzmożoną czujność, niektórzy potrafią zbudzić się, słysząc szmer. Zaburzenie lękowe, spowodowane ciężkim i zazwyczaj długotrwałym przeżyciem, zostało nazwane Zespołem stresu pourazowego (ang. PTSD – posttraumatic stress disorder)[19]. Po dłuższym czasie człowiek zastanawia się nad swoimi przeżyciami, również nad tym, czy należało zabijać przeciwników, uświadamiając sobie, że przecież oni też byli ludźmi.

Normalnym jest, jeśli weterani nienawidzą całego wrogiego narodu. Tak nas kierują emocje. Jednak jeżeli ktoś myśli racjonalnie, to pomimo złych wspomnień potrafi uświadomić sobie, że nie każdy przedstawiciel danego narodu jest zły. Poeta Adam Mickiewicz wiersz, który zamieścił na końcu Dziadów części III, zatytułował Do przyjaciół Moskali.

Chyba doświadczenie tysiącleci powinno uświadomić nam, że wojna oznacza przede wszystkim cierpienie. Czy chcemy powielać błędy przodków? Gdy kogoś wyzyskujemy, spodziewajmy się, że uciśniony, jak uczy historia, okaże swój sprzeciw. Przemoc rodzi przemoc.

Artur Januszewski – Autorem praw autorskich jest Urząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego

Przypisy:

[1] Wiesław Trzeciakowski, Listy imienne, Bydgoszcz 2010, str. 6-7 ISBN 978-83-7208-205-32
[2] http://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/717865,Sonderaktion-Krakau-brutalny-atak-na-polska-inteligencje-, listopad 2014
[3] http://www.kulturaihistoria.umcs.lublin.pl/archives/2542, listopad 2014
[4] http://staropolscy.pl/zbigniew-morsztyn/piesn-wyrazajaca-w-sobie-wszelkie-sposoby-zycia-na-tym-swiecie/piesn-wyrazajaca-w, 2014
[5] Radosław ­­Sikora, Husaria pod Wiedniem 1686, Warszawa 2012, str. 174, ISBN 978-83-62329-70-0
[6] http://mjp.najlepszemedia.pl/1915-lwow-fragment-opisu-boju-stoczonego-przez-zolnierzy-legionow-pod-molotkowem-29-pazdziernika, 14.11. 2014
[7] Jolanta Drużyńska, Stanisław M. Jankowiak, Wyklęte życiorysy, Poznań 2013, str. 170-171, ISBN 978-83-7510-373-1
[8] relacja ustna Stanisława Cieśli
[9] http://pl.wikiquote.org/wiki/Podr%C4%99cznik_m%C4%85dro%C5%9Bci_tego_%C5%9Bwiata oraz http://zeszytykombatanckie.pl/my-i-muly/, 15.11.2014
[10] Radosław ­­Sikora, Husaria pod Wiedniem 1686, Warszawa 2012, str. 196, ISBN 978-83-62329-70-0
[11] relacja ustna Stanisława Cieśli
[12] Gazeta Wyborcza, wydanie z dnia 8.03.11, wywiad Aleksandry Lewińskiej z Mirosławą Kajzer, artykuł Świetne dziewczyny znad Brdy
[13] https://www.przewodnik-katolicki.pl/Archiwum/2011/Przewodnik-Katolicki-11-2011/Archidiecezja-Gnieznienska/Dwie-smierci-Gajowniczka, 24 stycznia 2015
[14] http://hej-kto-polak.pl/wp/?p=75577, 14.11. 2014
[15] Jolanta Drużyńska, Stanisław M. Jankowiak, Wyklęte życiorysy, Poznań 2013, str. 168-169, ISBN 978-83-7510-373-1
[16] J. Komuda, Samozwaniec tom I, Lublin 2011, str. 482, ISBN 978-83-7574-513-9, cytat za zgodą wydawcy
[17] Radosław ­­Sikora, Husaria pod Wiedniem 1686, Warszawa 2012, str. 184-185, ISBN 978-83-62329-70-0
[18] http://ioh.pl/artykuly/pokaz/polskokrzyacka-walka-wywiadw-w-dobie-wojny-w-latach,1072/, 15.11.2014
[19] http://pl.wikipedia.org/wiki/Zesp%C3%B3%C5%82_stresu_pourazowego, 15.11. 2014

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*