Zginął młodo, opuszczony przez własnych doradców i historię, która uczyniła z niego symbol klęski. Choć do końca nie zdążył dorosnąć do swojej korony, to właśnie na jego barki spadła odpowiedzialność za upadek imperium Jagiellonów. Czy król Ludwik II Jagiellończyk rzeczywiście był największym nieudacznikiem w historii węgierskiej monarchii, czy może raczej tragicznym pionkiem w rozgrywce możnych i potężnych? Czas oddzielić fakty od łatwych ocen.
Ostatnio, pod postem dotyczącym Anny de Foix Candale, matki króla Ludwika II Jagiellończyka przeczytałem następujący komentarz: urodziła chyba największego nieudacznika w historii węgierskiej monarchii. Aby odpowiedzieć na pytanie, czy syn Władysława II Jagiellończyka był nieudacznikiem, trzeba cofnąć się do czasów, kiedy królem Węgier był starszy syn Władysława II Jagiełły – Władysław zwany Warneńczykiem. Porównując tych dwóch monarchów, postaram się odpowiedzieć na pytanie, który z nich, o ile w ogóle można tak mówić o monarchach, był „nieudacznikiem”.
Potomstwo Zygmunta Luksemburskiego
Zygmunt Luksemburski był dwukrotnie żonaty. Pierwszą jego żoną była Maria Andegaweńska. Władczyni co prawda zaszła w ciążę, ale jej małżeństwo z przyszłym cesarzem nie układało się najlepiej. Podczas jednej z kłótni, średnia córka Ludwika Andegaweńskiego nerwowo dosiadła konia i pognała przed siebie. W nerwach nie zachowała ostrożności i spadła z konia. Nie dość, że zginęła sama, to jeszcze urodziła martwego syna.
Drugą żoną Zygmunta Luksemburskiego była Barbara Cylejska, która urodziła mu jedynie córkę – Elżbietę Luksemburską. Owa jedynaczka wyszła za przedstawiciela dynastii habsburskiej – Albrechta II. Miała z nim same córki, w tym przyszłą polską królową Elżbietę Rakuszankę – żonę króla Kazimierza IV Jagiellończyka.
9 grudnia 1437 roku zmarł cesarz Zygmunt Luksemburski. Przed śmiercią (5 grudnia 1437) dowiedział się, że jego żona, aby zachować dla siebie władzę, planuje ożenić się ze starszym synem Władysława II Jagiełły – Władysławem zwanym Warneńczykiem, którego planowano koronować na króla Węgier, a który od 1434 roku był już królem Polski.
Ponieważ Zygmunt Luksemburski był wrogiem Jagiełły, nie mógł pozwolić na to, by jego żona wyszła za Warneńczyka. W związku z tym rozkazał uwięzienie Barbary. Cztery dni później zmarł, a jego następcą został jego zięć – Albrecht II Habsburg. Zdecydował on o uwolnieniu teściowej, ale postanowił również wygnać ją z Węgier. Schronienie znalazła w Polsce, gdzie kilka dekad wcześniej królową była jej kuzynka – druga żona Jagiełły, Anna Cylejska.
W 1439 roku zmarł Albrecht II Habsburg. Pozostawił brzemienną żonę, która 22 lutego 1440 roku urodziła syna Władysława. Z uwagi na to, że urodził się on po śmierci ojca, zwany był pogrobowcem. Elżbieta Luksemburska z pomocą dwórki wykradła węgierskie insygnia koronacyjne i wymusiła koronację swojego maleńkiego synka na króla Węgier.
Władysław Warneńczyk królem Węgier
8 marca 1440 roku Węgrzy zaprosili starszego syna Jagiełły i Zofii Holszańskiej do objęcia tronu nad Balatonem. Wkrótce unieważniono samowolną decyzję Elżbiety Luksemburskiej, a na króla koronowano właśnie Warneńczyka. Król zobowiązał się pomóc Władysławowi Pogrobowcowi w odzyskaniu ojcowizny. Przyrzekł również, że gdyby zmarł bezpotomnie to korona św. Stefana wróci z powrotem do syna Elżbiety Luksemburskiej.
Pomysł wysłania starszego syna Jagiełły na Węgry wyszedł od biskupa i kardynała Zbigniewa Oleśnickiego. Wówczas Węgry zmagały się z zagrożeniem tureckim. Jednak sułtan Murad II okazał się wspaniałomyślny dla króla Polski i Węgier i podpisał z nim układ segedyński.
Składając podpis pod tym dokumentem Władysław Warneńczyk zobowiązywał się, że przez okres 10 lat nie zaatakuje Turcji. Wydawało się, że uda się uniknąć rozlewu krwi. Jednak legat papieski na Węgrzech Guiliano Cesarini był innego zdania. Namówił on starszego syna Jagiełły do zerwania podpisanego układu z Turcją i zaatakowania jej. Warneńczyk miał być „ostatnim krzyżowcem Europy”.
W oczach Turków, król Polski i Węgier popełnił jedną z największych zbrodni tamtych czasów – był krzywoprzysięzcą! Wkrótce doszło do wznowienia konfliktu węgiersko-tureckiego, a jego kulminacją była bitwa pod Warną z 10 listopada 1444 roku. Zginął w niej nie tylko król Władysław Warneńczyk, lecz także legat papieski, który namawiał starszego syna Jagiełły do zerwania układu segedyńskiego.
Trzyletnie bezkrólewie w Polsce i rządy Kazimierza IV Jagiellończyka
Po tragicznej śmierci Władysława Warneńczyka pod Warną, na Węgrzech królem został Władysław Pogrobowiec, natomiast w Polsce nastąpiło trzyletnie bezkrólewie. Oczywiście zaproszono Kazimierza Jagiellończyka do objęcia tronu w Krakowie, ale walczył on o wpływy ze Zbigniewem Oleśnickim. Spór ostatecznie zakończyła wizyta królowej wdowy Zofii Holszańskiej na Litwie.
Przekonała ona młodszego syna do objęcia tronu po tragicznie zmarłym bracie. Jego koronacja odbyła się 25 czerwca 1447 roku na Wawelu. Siedem lat po objęciu tronu, Kazimierz IV Jagiellończyk poślubił wnuczkę Zygmunta Luksemburskiego – Elżbietę Rakuszankę. Miał z nią aż trzynaścioro dzieci. Sześciu synów i siedem córek. Dorosłości dożyło jedenaścioro z nich. Z uwagi na to, że dzieci tej polskiej pary królewskiej były prawnukami cesarza Zygmunta Luksemburskiego, zyskały prawo do ubiegania się o tron czeski i węgierski.
Z takimi też pretensjami wystąpili ich rodzice dla pierworodnego syna – Władysława i Jana Olbrachta. W konsekwencji, Władysław został królem Czech w 1471 roku. Po śmierci Jerzego z Podiebradów. Na objęcie tronu Węgier musiał poczekać do momentu śmierci króla Macieja Korwina, który został królem Madziarów w 1458 roku. Zmarł w 1490 roku i wtedy Władysław, po konflikcie z bratem Janem Olbrachtem, objął tron Węgier.
Władysław II Jagiellończyk i Ludwik II Jagiellończyk królami Węgier
Polityka Jagiellonów na Węgrzech i w Czechach nie należała do udanych. Król Władysław II Jagiellończyk był nazywany królem bene, ponieważ na wszystko się zgadzał. Był trzykrotnie żonaty, ale to dopiero z trzecią żoną – Anną de Foix Candale, doczekał się dwójki dzieci. Córki, Anny Jagiellonki i syna Ludwika Jagiellończyka.
Przyszły król Węgier urodził się jako wcześniak, a życie uratował mu prowizoryczny inkubator, który był wykonany ze świńskich wnętrzności. Niecałe cztery tygodnie po narodzinach syna – 26 lipca 1506 roku, zmarła trzecia żona Władysława II Jagiellończyka – Anna de Foix Candale. Po tej tragedii pierworodny syn Kazimierza IV Jagiellończyka nie tylko pogrążył się w żałobie, ale również zachorował na depresję, doznał paraliżu i stracił mowę.
W lipcu 1515 roku odbył się zjazd w Wiedniu, na którym spotkali się – cesarz Maksymilian I Habsburg oraz bracia Jagiellonowie: król Polski – Zygmunt Stary i król czesko-węgierski Władysław II. Podczas tego zjazdu, Maksymilian I Habsburg adoptował Ludwika II Jagiellończyka i uczynił go naczelnym wikariuszem cesarstwa rzymskiego.
Jednak, jak twierdzi znawca historii Węgier, prof. Stanisław A. Sroka, decyzja cesarza nie była wiążąca, ponieważ w myśl Złotej Bulli, którą w 1356 roku wydał cesarz Karol IV Luksemburski – nie można było za życia mianować swojego następcy. Zakazane również było wpływanie na elektorów. Podczas zjazdu podpisano również akt przyjaźni, między cesarzem Maksymilianem I a królem Polski Zygmuntem Starym.
Zostały również zawarte małżeństwa. Córka Władysława II Jagiellończyka – Anna Jagiellonka wyszła za wnuka cesarza Maksymiliana I – Ferdynanda. Natomiast syn Władysława II – Ludwik ożenił się z siostrą Ferdynanda I Habsburga – Marią Habsburżanką. Jak podkreśla prof. Stanisław A. Sroka, wbrew ustaleniom starszej historiografii, w umowach małżeńskich nie było zapisu o tym, że Habsburgowie mają prawo do sukcesji tronów węgierskiego i czeskiego po Jagiellonach.
Gdy 13 marca 1516 roku zmarł król Władysław II Jagiellończyk, jego syn Ludwik miał dopiero 10 lat. Wtedy chłopcy wchodzili w dorosłość w wieku 14 lat. Zatem w imieniu młodego króla musiała sprawować rządy specjalna rada, która składała się z aż 28 osób. W jej skład wchodziło 6 duchownych, 6 magnatów i 16 przedstawicieli szlachty. Jednak rządy tej rady były nieudolne, ponieważ knuli intrygi, zamiast zająć się rządzeniem.
Skoro młody władca nie miał dobrego przykładu z góry, spędzał czas na hulankach i swawolach. Za nic miał zbliżające się zagrożenie tureckie. Dodatkowo w 1519 roku na Węgrzech zaczęła się walka o stanowisko palatyna, czyli drugiej osoby w państwie. Wywołało to ogromne zamieszanie, które po mistrzowsku wykorzystał sułtan Sulejman Wspaniały. Zaatakował on Węgry, które zupełnie nie były na to przygotowane. Do decydującego starcia doszło 29 sierpnia 1526 roku pod Mohaczem. Podczas bitwy, uciekający król Ludwik II Jagiellończyk utonął w nurtach rzeki Csele.
Kto był „nieudacznikiem” Władysław Warneńczyk czy Ludwik II Jagiellończyk?
Jestem przeciwny nazywaniu władców nieudacznikami, bo uważam to za określenie obraźliwe i niegodne monarchów. Jeśli jednak musiałbym ocenić, który z tych królów zachował się nieodpowiedzialnie, to powiedziałbym, że Władysław Warneńczyk.
Dlaczego?
W momencie objęcia tronu Węgier miał 16 lat, czyli był już dorosłym mężczyzną, biorąc pod uwagę, że wtedy wiek, w którym chłopcy stawali się dorośli to 14 lat. Mimo to posłuchał złych doradców, którzy nakazali mu zerwanie całkiem korzystnego układu segedyńskiego. Skutkowało to tym, że w oczach Turków stał się krzywoprzysięzcą i zginął pod Warną tracąc głowę.
Natomiast Ludwik II Jagiellończyk objął tron Madziarów jeszcze jako dziecko. W jego imieniu rządziła specjalna 28-osobowa rada, która miała obowiązek podejmować za niego decyzje. Mimo to woleli walczyć o stanowiska. W związku z powyższym nie zdążyli odpowiednio przygotować się do zagrożenia ze strony Turcji. Wróg to wykorzystał i zaatakował, a młody węgierski monarcha stracił życie. Między jednym a drugim władcą istnieje zasadnicza różnica.
Władysław Warneńczyk był dorosłym królem. Sam mógł podejmować decyzje. Nawet jeśli miał złych doradców to ostatnie słowo należało do niego. Nie musiał zrywać układu segedyńskiego. Ludwik II Jagiellończyk pełnoletność osiągnął dopiero w 1520 roku, czyli wtedy, kiedy konflikt z Turcją był już przesądzony.
Bibliografia:
- Olejnik Karol, Władysław III Warneńczyk, Kraków 2007.
- Sroka Stanisław A., Historia Węgier do 1526 roku w zarysie, Bydgoszcz 2000.
