Niektórzy Jagiellonowie umierali młodo, inni padali ofiarą chorób, a jeszcze inni ginęli na polach bitew. Który z Jagiellonów żył najdłużej? To pytanie wciąż rozpala ciekawość, bo w dynastii pełnej dramatów znalazł się władca, który zaskoczył długowiecznością. Zygmunt Stary, spokojny i wyważony monarcha, dożył wieku, który w jego epoce wydawał się niemal nieosiągalny. Jak udało mu się przeżyć braci i współczesnych o całe dekady?
Starsza historiografia podawała, że Władysław II Jagiełło urodził się około 1352 roku, a więc według tych ustaleń, w chwili śmierci miałby ponad 80 lat! Dziś jednak niektórzy historycy twierdzą, że założyciel dynastii Jagiellonów przyszedł na świat 10 lat później, około 1362 roku. Nie byłby już zatem rekordzistą wśród Jagiellonów. Który z Jagiellonów żył zatem najdłużej? Odpowiedź jest prosta. Był to Zygmunt Stary – piąty syn Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki.
Władysław II Jagiełło, czyli… do czterech razy sztuka
Władysław II Jagiełło był czterokrotnie żonaty, ale dopiero z czwartą żoną – Zofią Holszańską doczekał się synów. Z pierwszych dwóch małżeństw, z Jadwigą Andegaweńską i Anną Cylejską, doczekał się córek. Z tym, że córka Andegawenki i Jagiełły – Elżbieta Bonifacja przeżyła tylko trzy tygodnie. Nie ochroniło jej nawet to, że jej ojcem chrzestnym był sam papież Bonifacy IX.
Z drugą żoną – Anną Cylejską, Jagiełło doczekał się córki, która na cześć pierwszej żony ojca otrzymała imię Jadwiga. Jagiełło później długo nie mógł doczekać się syna. Z trzecią żoną – Elżbietą Granowską, w ogóle nie doczekał się potomstwa. Dopiero czwarta żona – Zofia Holszańska, obdarzyła męża synami, i to aż trzema. Drugi z nich – Kazimierz, niestety zmarł w dzieciństwie.
Pierwszy z nich to Władysław, który został królem Polski w wieku zaledwie 10 lat. W jego imieniu rządziła rada opiekuńcza ze Zbigniewem Oleśnickim na czele. W 1440 roku Władysław został królem Węgier. W tym samym czasie trzeci syn Jagiełły, imiennik drugiego – Kazimierz, został wielkim księciem litewskim. Miał on wówczas 13 lat.
Cztery lata później w bitwie pod Warną – 10 listopada 1444 – zginął tragicznie Władysław zwany Warneńczykiem. Jego śmierć oznaczała dla Polski trzyletnie bezkrólewie, które zakończyło się koronacją Kazimierza IV Jagiellończyka na króla Polski. Młodszy syn Jagiełły zwlekał z objęciem polskiego tronu, ponieważ pojawiały się pogłoski, że być może Warneńczyk jednak przeżył bitwę. Jednak głównym powodem zwłoki była walka o wpływy w Polsce ze Zbigniewem Oleśnickim.
Synowie Kazimierza IV Jagiellończyka
W 7. roku rządów w Polsce (1454), Kazimierz IV Jagiellończyk ożenił się z córką cesarza Albrechta II Habsburga i Elżbiety Luksemburskiej – Elżbiety Rakuszanką. Doczekał się z nią aż 13. dzieci! Sześciu synów i siedmiu córek. W tym tekście zajmę synami. Prawie wszyscy synowie Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki byli chorowici.
Na przykład św. Kazimierz Jagiellończyk umarł w 1484 roku, czyli jeszcze za życia ojca. Pozostali bracia, może i przeżyli ojca, a niektórzy nawet i matkę (Elżbieta Rakuszanka zmarła 30 sierpnia 1505 r.), ale też nie żyli tak długo jak rekordzista wśród Jagiellonów! Władysław II Jagiellończyk żył 60 lat, Jan Olbracht 42 lata, Aleksander Jagiellończyk żył 45 lat, a najmłodszy z synów Kazimierza IV Jagiellończyka – Fryderyk Jagiellończyk – 35 lat!
Synowie Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki umierali na syfilis, gruźlicę lub apopleksję. Był jednak wśród synów Kazimierza IV Jagiellończyka królewicz, a potem wielki książę litewski i król Polski, który był totalnym rekordzistą wśród Jagiellonów i zostawił swoich braci daleko w tyle. Umarł, gdy jego bracia dawno już nie żyli! Tym synem Kazimierza IV Jagiellończyka był Zygmunt Stary. Żył aż 81 lat! Co zapewniło mu taką długowieczność?
Rekordzista wśród Jagiellonów
Zygmunt Stary urodził się 1 stycznia 1467 roku, a zmarł 1 kwietnia 1548 roku, a więc żył nawet ponad 81 lat! Był to władca opanowany i stabilny emocjonalnie. Nie popierał prowadzenia wojen. Dowodem na to może być chociażby dążenie do podpisania traktatu krakowskiego z 8 kwietnia 1525 roku, który kończył ostatnią wojnę z Zakonem Krzyżackim z lat 1519-1521.
W 1521 roku zawarto 4-letni pokój, aby nie wznawiać działań wojennych, Zygmunt Stary wykorzystał to, że od 1511 roku wielkim mistrzem krzyżackim był jego siostrzeniec – Albrecht Hohenzollern i 10 kwietnia 1525 roku, na mocy traktatu krakowskiego, zawartego dwa dni wcześniej, odebrał hołd pruski od swojego siostrzeńca i dokonał sekularyzacji zakonu. Zostały utworzone Prusy Książęce, a Albrecht Hohernzollern został w nich świeckim księciem.
Zygmunt Stary, wbrew swojej drugiej żonie – Bonie Sforzy, prowadził politykę prohabsburską. Dowodem na to, było zawarcie traktatu wiedeńskiego, który kończył rywalizację między Habsburgami i Jagiellonami o wpływy.
Jagiellonowie zgodzili się, że ich potomkowie, będą zawierać małżeństwa z potomkami Habsburgów. Na tej podstawie zostało zawarte małżeństwo wnuka Maksymiliana I Habsburga – Ferdynanda z Anną Jagiellonką, córką króla Czech i Węgier – Władysława II Jagiellończyka. Zawarto także małżeństwo między siostrą Ferdynanda I Habsburga – Marią Habsburżanką a synem Władysława II Jagiellończyka – Ludwikiem II Jagiellończykiem
W kołysce, została obiecana Zygmuntowi Augustowi – synowi Zygmunta Starego i Bony Sforzy, młodsza od niego o 6 lat córka Ferdynanda I Habsburga i Anny Jagiellonki – Elżbieta Habsburżanka. Ich małżeństwo, zostało zawarte wbrew królowej matce – Bonie Sforzy 6 maja 1543 roku. Podczas trwania tego małżeństwa, królowa Elżbieta Habsburżanka – pierwsza żona Zygmunta Augusta była prześladowana przez teściową. W dodatku miewała ataki epilepsji.
Elżbieta Habsburżanka zmarła 15 czerwca 1545 roku w Wilnie, dokąd podążyła za mężem. Miała wtedy 19 lat. Drugie małżeństwo, Zygmunt August zawarł z inicjatywy Radziwiłłów, z Barbarą Radziwiłłówną. To małżeństwo było zawarte wbrew woli obojga rodziców Zygmunta Augusta, którzy chcieli go wyswatać z córką Albrechta Hohenzollerna – Anną Zofią. Zygmunt Stary, korzystając ze swojej władzy zwierzchniej na Litwie, rozesłał listy z informacją, by nie uznawano tego małżeństwa. Wszystko na nic.
Schorowany, sparaliżowany i bezsilny Zygmunt Stary, który był noszony w lektyce, w końcu dał za wygraną. Wyzionął ducha 1 kwietnia 1548 roku, w Niedzielę Wielkanocną. Miał wtedy 81 lat, a Polską rządził przez połowę swojego długiego życia!
Bibliografia:
- Biskup M., Górski K., Kazimierz Jagiellończyk. Zbiór studiów o Polsce drugiej połowy XV wieku, Warszawa 1987.
- Krzyżaniakowa J., Ochmański J., Władysław II Jagiełło, Warszawa, Wrocław, Kraków, Gdańsk,
- Łódź 1990.
- Rudzki E. Polskie królowe. Żony Piastów i Jagiellonów, Warszawa 1985.
- Sroka Stanisław A., Historia Węgier do 1526 roku w zarysie, Bydgoszcz 2000.
