Zdrada, obsesja i wendeta – historia relacji, które miały zmienić bieg dziejów Europy. Kiedy największy wróg Władysława II Jagiełły knuł intrygi, by zniszczyć jego panowanie, nie mógł przewidzieć, że los odegra z niego gorzką kpinę. Bo oto potomkowie tego znienawidzonego króla zasiądą na polskim tronie dzięki… jego własnej krwi.
Zygmunt Luksemburski, bo o nim mowa, przez całe swoje panowanie nie darzył sympatią króla Władysława II Jagiełły. Knuł przeciwko niemu z Krzyżakami. Uważał go za fałszywego katolika. Gdy pod koniec życia cesarz dowiedział się, że jego żona planuje wyjść za jednego z synów Jagiełły, kazał ją uwięzić. W największych koszmarach sennych na pewno nie śniło mu się, że kiedyś jego wnuczka – Elżbieta Rakuszanka, zostanie żoną syna Jagiełły i matką Jagiellonów, a on ich pradziadkiem. Historia płata jednak różne figle i koszmar Zygmunta Luksemburskiego stał się faktem. Jak w ogóle do tego doszło?
Prawnuk Kazimierza Wielkiego i niedoszły król Polski
Wszystko zaczęło się od skandalu. Nietrzeźwy cesarz Karol IV Luksemburski miał obrazić Elżbietę Łokietkównę i to przy jej posłach. Ludwik Andegaweński poczuł się urażony, bo nie pozwolił, żeby ktokolwiek obrażał jego matkę. Sprawa zakończyłaby się wojną, ale ustalono, że dla załagodzenia całej sytuacji, cesarz Karol IV poślubi wnuczkę Kazimierza Wielkiego – Elżbietę Pomorską. Tak doszło do małżeństwa rodziców Zygmunta Luksemburskiego.
Mimo że udało się załagodzić konflikt Luksemburgów z Andegawenami, to w latach 70. XIV wieku znowu stosunki między tymi dwoma rodami były napięte. W związku z tym Karol IV Luksemburski postanowił ożenić swojego syna Zygmunta, z córką Ludwika Andegaweńskiego – Marią. Po śmierci swojej siostry Katarzyny, teraz to jej siostra Maria była teraz przeznaczona do objęcia polskiego tronu.
Zygmunt Luksemburski jako prawnuk Kazimierza Wielkiego miał prawo ubiegać się o polski tron. Zdążył już nawet odebrać hołdy od kilku polskich miast. Wtedy stało się coś, co zmieniło wszystko. Zmarł król Ludwik Andegaweński, a na dworze w Budzie pozostała jego owdowiała żona – Elżbieta Bośniaczka. Zmieniła ona decyzję męża. Teraz to Maria miała zostać królem Węgier, natomiast jej młodsza siostra Jadwiga udała się do Polski, gdzie w 1386 roku poślubiła Władysława II Jagiełłę. W styczniu następnego roku została uduszona wdowa po Ludwiku Andegaweńskim. Zięć miał ją uratować, ale uratował tylko Marię.
Zygmunt Luksemburski – król Węgier i Czech
Od 1387 roku Zygmunt Luksemburski był królem Węgier, a 17 maja 1395 roku w wyniku upadku z konia zmarła jego pierwsza żona. Drugą jego żoną została Barbara Cylejska – bliska kuzynka drugiej żony Jagiełły – Anny Cylejskiej. Były to czasy, gdy stosunki polsko-krzyżackie uległy zaostrzeniu, a przyszły cesarz stał w tym sporze po stronie Zakonu.
W latach 1409-1411 trwała Wielka Wojna z Zakonem Krzyżackim, w trakcie której wojska polsko-litewskie odniosły spektakularne zwycięstwo pod Grunwaldem, po którym Krzyżacy już nigdy nie odzyskali dawnej świetności. Po tej grunwaldzkiej wiktorii, Zygmunt Luksemburski nabrał respektu do Jagiełły i w 1412 roku, zwarł z nim pokój w Lubowli, na mocy którego uznał swojego odwiecznego wroga za chrześcijańskiego władcę.
Od 1414 roku natomiast trwał sobór w Konstancji, na który przyszły cesarz wysłał czeskiego reformatora – Jana Husa. Wyposażył go w list żelazny, który miał gwarantować mu nietykalność. Niestety, tak się nie stało, bo 6 lipca 1415 roku Jan Hus spłonął na stosie. To zdarzenie rozpoczęło tzw. wojny husyckie, które nasiliły się jeszcze bardziej w 1419 roku, kiedy zmarł król Czech Wacław IV Luksemburski (przyrodni brat Zygmunta), a Zygmunt włożył na swoje skronie koronę św. Wacława.
Rok później, w 1420 zmarła trzecia żona Jagiełły – Elżbieta Granowska. Zygmunt Luksemburski zaproponował, aby król Polski pojął za żonę wdowę po Wacławie IV – Zofię Bawarską. Miała ona w posagu wnieść Śląsk, który Korona utraciła jeszcze za panowania Kazimierza Wielkiego. Zofia Bawarska była już posunięta w latach i istniało małe prawdopodobieństwo, że urodzi polskiemu królowi dzieci.
Tym bardziej, że z królem Czech – Wacławem IV Luksemburskim, również się ich nie doczekała. Władysław II Jagiełło nie zgodził się jednak na to małżeństwo i za namową swojego kuzyna – księcia Witolda Kiejstutowicza poślubił krewną jego drugiej żony, młodziutką Zofię Holszańską. Doczekał się z nią trójki dzieci, z czego tylko dwóch synów dożyło dorosłości. Władysław Warneńczyk, mimo licznych propozycji mariaży, nigdy się nie ożenił. Jako król Węgier, zginął w bitwie pod Warną – 10 listopada 1444 roku. Inny los czekał najmłodszego z synów Jagiełły i Zofii Holszańskiej.
Największy wróg Władysława II Jagiełły, Zygmunt Luksemburski – pradziad Jagiellonów
Król Węgier, Czech oraz cesarz (od 1433 roku) ze swoją drugą żoną doczekał się tylko jednej córki. Była nią Elżbieta Luksemburska, która poślubiła Albrechta II Habsburga. Doczekała się z nim dwóch córek i jednego syna, który urodził się już po śmierci ojca i był nazywany pogrobowcem.
Wśród córek Elżbiety Luksemburskiej i Albrechta II Habsburga była Elżbieta Rakuszanka. To ona miała wkrótce zostać żoną króla Polski i Wielkiego Księcia Litewskiego – Kazimierza IV Jagiellończyka.
W 1442 roku w niewyjaśnionych do końca okolicznościach zmarła matka przyszłej polskiej królowej – Elżbieta Luksemburska. Według jednej z wersji otruł ją starszy syn Jagiełły – Władysław Warneńczyk. Trzy lata wcześniej zmarł także ojciec Elżbiety Rakuszanki i jej rodzeństwa – Albrecht II Habsburg. Przyszła polska królowa wraz z rodzeństwem, jeszcze za życia matki trafiła pod opiekę przyszłego cesarza Fryderyka III Habsburga.
Przetrzymywał on dzieci swojego kuzyna w nieludzkich warunkach, które skutkowały tym, że Elżbieta nabawiła się gruźlicy kości oraz skoliozy. Gdy w 1452 roku Fryderyk III Habsburg udał się do Rzymu, by zostać koronowanym na cesarza, podniesiono bunt przeciwko niemu. Konkretnie przeciwko warunkom w jakich przetrzymywał przyszłą królową Polski i jej rodzeństwo. Dzieci cesarza Albrechta II zostały przekazane Ulrykowi II Cylejskiemu.
On chciał poprawić stosunki z Koroną i zgodził się wydać swoją podopieczną – Elżbietę Rakuszankę za polskiego króla Kazimierza IV Jagiellończyka. Młodszy syn Jagiełły, zdaniem Jana Długosza, gdy zobaczył swoją wybrankę, uciekł na jej widok i nie wychodził z komnaty przez kilka dni. W końcu jednak się przełamał i poślubił wnuczkę cesarza Zygmunta Luksemburskiego.
Do zaślubin doszło 10 lutego 1454 roku. Tak oto, odwieczny wróg Władysława II Jagiełły stał się pradziadem polskich królów z dynastii Jagiellonów. Najpewniej, gdyby tego doczekał, nie pozwoliłby na to. Tak samo, jak próbował uniemożliwić swojej drugiej żonie – Barbarze Cylejskiej – poślubienie Warneńczyka.
Bibliografia:
- Rudzki Edward, Polskie królowe. Żony Piastów i Jagiellonów, Warszawa 1985.
- Sroka Stanisław A., Genealogia Andegawenów węgierskich, Kraków 2015.
