Tego dnia 1505 roku zmarła królowa Elżbieta Rakuszanka, żona króla Polski i Wielkiego Księcia Litewskiego – Kazimierza IV Jagiellończyka
Elżbieta Rakuszanka była jednym z kilkorga dzieci jedynej córki cesarza Zygmunta Luksemburskiego i jego drugiej żony Barbary Cylejskiej – Elżbiety Luksemburskiej i Albrechta II Habsburga. Razem oprócz przyszłej królowej Polski, doczekali się córki Anny, syna Jerzego, który jednak żył tylko kilka godzin. Ostatnim dzieckiem Albrechta II Habsburga i Elżbiety Luksemburskiej był syn, który urodził się już po śmierci ojca – Władysław zwany Pogrobowcem.
W 1434 roku, jeszcze za życia cesarza Zygmunta Luksemburskiego, polskie poselstwo starało się o rękę Anny dla starszego z synów Jagiełły – Władysława III Warneńczyka. Dwa lata później, w roku 1436 polskie poselstwo ponowiło swoją ofertę. Tym razem kandydatem na męża był młodszy syn Jagiełły – Kazimierz, a jego żoną miała zostać młodsza z córek Elżbiety Luksemburskiej i Albrechta II Habsburga – Elżbieta Rakuszanka.
W Krakowie dążono do ożenku synów Jagiełły z wnuczkami cesarza Zygmunta Luksemburskiego, ponieważ był on królem Czech i Węgier oraz cesarzem. Dodatkowo wnuczki Zygmunta Luksemburskiego były przez Luksemburgów, Habsburgów i Wittelsbachów spokrewnione ze wszystkimi cesarzami rzymskimi od czasów wygaśnięcia dynastii Hohenstaufów! Dodatkowo, cesarz Zygmunt Luksemburski był prawnukiem króla Polski – Kazimierza Wielkiego, który był ostatnim przedstawicielem dynastii piastowskiej na polskim tronie. Pierwsi Jagiellonowie dbali o to, by przez mariaże wiązać się z potomkami Piastów.
Cesarz Zygmunt Luksemburski nie zaakceptował propozycji złożonych przez polskie poselstwo, ale brał je pod uwagę. Barbara Cylejska uknuła plan, że w razie śmierci męża – Albrechta II Habsburga poślubi starszego syna Jagiełły – Władysława i w ten sposób utrzyma władzę na Węgrzech, gdyż Władysław był szykowany na króla Węgier. Gdy o planach żony dowiedział się Zygmunt Luksemburski rozkazał ją uwięzić! Kilka dni później umarł, a jego zięć nakazał wypuścić teściową na wolność.
Opiekunem dzieci Elżbiety Luksemburskiej, w tym Elżbiety Rakuszanki (przyszłej królowej Polski) był Fryderyk III Habsburg, ale gdy w 1452 roku udał się on do Rzymu na koronację na cesarza – w Austrii doszło do buntu przeciwko niemu. Jego przeciwnicy pozbawili go opieki nad Elżbietą Rakuszanką. Twierdzili, że jest ona zaniedbywana! Nowym opiekunem przyszłej królowej Polski został hrabia Celje – Ulryk II Cylejski. Syn Fryderyka II Cylejskiego i wnuk Hermana II Cylejskiego, na którego dworze wychowywała się Anna Cylejska – druga żona Jagiełły!
Elżbieta Rakuszanka miała już narzeczonego. Był nim syn księcia saskiego – Fryderyka. On jednak umarł. Ulryk II Cylejski chciał uzyskać poparcie Polski. Dlatego to on zaproponował małżeństwo swojej podopiecznej z synem Jagiełły i Zofii Holszańskiej – Kazimierzem IV Jagiellończykiem. Przypomnijmy, że w tamtym czasie rodzice Elżbiety Rakuszanki już nie żyli. Jej ojciec – Albrecht II Habsburg zmarł w 1439 roku, jeszcze przed narodzinami syna – Władysława Pogrobowca, a matka – Elżbieta Luksemburska zmarła w niewyjaśnionych okolicznościach w 1442 roku.
Ślub Elżbiety Rakuszanki i Kazimierza IV Jagiellończyka odbył się w Krakowie 10 lutego 1454 roku. Mieli razem trzynaścioro dzieci (6 synów i 7 córek). Z tej trzynastki dorosłości dożyło aż jedenaścioro dzieci! Ja tutaj wspomnę tylko o tych ważnych dla historii Polski, bo inaczej to nie wiem ile ten wpis by zajmował…
Jak jeszcze Elżbietą Rakuszanką opiekował się kuzyn jej zmarłego ojca – Fryderyk III Habsburg to warunki jej życia były trudne. Wiedział o tym Eneasz Sylwiusz Piccolomini, który później został papieżem – Piusem II. Przyszły papież udzielał przyszłej królowej Polski lekcji łaciny, umiała czytać, a także znała historię, geografię i teologię.
Już w 1459 roku Elżbieta Rakuszanka i Kazimierz IV Jagiellończyk zgłaszali, w imieniu swoich synów: Władysława i Jana Olbrachta pretensje do tronu czeskiego i węgierskiego. Swoje żądania opierali na tym, że Elżbieta była wnuczką i prawnuczką cesarzy i królów Czech i Węgier. Jednak w 1459 roku grupa możnowładców mianowała królem Węgier cesarza Fryderyka III Habsburga. Nie objął on jednak tronu, bo od 1458 roku zasiadał na nim Maciej Korwin.
Syn Jana Hunyady’ego, który walczył z Władysławem Warneńczykiem pod Warną. Ostatecznie tron czeski dla Władysława udało się zdobyć w 1471 roku – po śmierci Jerzego z Podiebradów, a na tron węgierski przyszło Jagiellonom czekać do roku 1490, kiedy umarł król Maciej Korwin! Nad Balatonem też zaczął rządzić Władysław. Doprowadziło to do wojny między Janem Olbrachtem a Władysławem. Trwała ona 2 lata!
Po śmierci króla Jana Olbrachta o polski tron upomnieli się jego bracia: Władysław II Jagiellończyk i Zygmunt zwany później Starym. Fryderyk Jagiellończyk popierał kandydaturę wielkiego księcia litewskiego – Aleksandra Jagiellończyka. Złączenie Polski i Litwy na powrót pod jedno berło było dobrym krokiem do wzmocnienia stosunków polsko-litewskich.
Królowa matka Elżbieta Rakuszanka sceptycznie patrzyła na kandydaturę syna Aleksandra do tronu polskiego. Wszystko przez to, że jego żona – Helena Moskiewska była wyznania prawosławnego, a nie rzymskokatolickiego. Jednak ostatecznie to Aleksander został koronowany na króla Polski. Koronacji dokonał rodzony brat Aleksandra – Fryderyk Jagiellończyk!
Jak już wspomniałem Elżbieta Rakuszanka i Kazimierz IV Jagiellończyk mieli trzynaścioro dzieci, z czego jedenaścioro dożyło wieku dorosłego. Król i królowa byli przodkami dużej części władców z dynastii Habsburgów, tj. synów i córek Ferdynanda I Habsburga i Anny Jagiellonki – córki Władysława II Jagiellończyka i jego trzeciej żony Anny de Foix Candale.
To, że Elżbieta Rakuszanka i Kazimierz IV Jagiellończyk byli przodkami wspomnianych tutaj Habsburgów, czyni ich również przodkami królów Francji z dynastii Burbonów, czyli Ludwika XIII i Ludwika XIV. Ponadto byli oni przodkami królów Polski z dynastii Wazów: Zygmunta III Wazy, Władysława IV Wazy i Jana II Kazimierza.
Liczne potomstwo omawianej tutaj polskiej pary królewskiej zapewniło jej pokrewieństwo z ostatnim wielkim mistrzem zakonu krzyżackiego przed sekularyzacją, czyli Albrechtem Hohenzollernem. Kazimierz IV Jagiellończyk i Elżbieta Rakuszanka są dalekimi przodkami praktycznie WSZYSTKICH obecnie panujących dynastii w Europie!
Król Kazimierz IV Jagiellończyk zmarł 7 czerwca 1492 roku w Grodnie. Pozostawił pogrążoną w smutku i żałobie żonę, z którą przeżył 38 lat! Po śmierci ukochanego męża, w jego ślady poszli synowie pary królewskiej: Jan Olbracht (1501), Fryderyk Jagiellończyk (1503).
Królowa jeszcze za życia męża musiała pochować syna Kazimierza (zm. 1484), który później został świętym, a także dwie córki zmarłe w dzieciństwie. Monarchini zmarła 30 sierpnia 1505 roku. Na szczęście nie musiała już widzieć, jak w 1506 umierał jej kolejny syn – Aleksander Jagiellończyk.
Na wielkoksiążęcy, litewski tron, a później na tron polski, wstąpił jej kolejny syn – Zygmunt zwany później Starym. Żył o wiele dłużej od swoich braci. Mianowicie aż 81 lat! Jednak nie dlatego do historii przeszedł z przydomkiem Stary, ale to już zupełnie inna historia….
Bibliografia:
- Edward Rudzki, Polskie królowe. Żony Piastów i Jagiellonów, Warszawa 1985.
- Robert Frost Oksfordzka historia unii polsko-litewskiej. Powstanie i rozwój 1385-1569, Poznań 2018.
